Các quy định pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng có phạm vi bao trùm

Cùng với xu hướng thúc đẩy chuyển đổi xanh và kinh doanh bền vững, thẩm định chuỗi cung ứng đang trở thành một chế định pháp luật mới trong hệ thống pháp luật của một số nước trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển, có mối quan tâm cao tới môi trường và quyền con người. 

Sau đây là tổng hợp ngắn gọn về một số quy định pháp luật tiêu biểu có phạm vi bao trùm về thẩm định chuỗi cung ứng, đặc biệt ở các thị trường châu Âu, điểm đến quan trọng của nhiều hàng hóa Việt Nam.

1. Luật nghĩa vụ thẩm định của Pháp (France Corporate Duty of Vigilance Law)

Năm 2017, Pháp thông qua Luật nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp (Corporate Duty of Vigilance Law), đưa nước này trở thành quốc gia đầu tiên luật hóa trách nhiệm thẩm định chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong một văn bản riêng, có phạm vi tiêu chuẩn thẩm định bao trùm các khía cạnh cốt lõi (gồm các quyền con người và các vấn đề môi trường liên quan) và với các nội dung quy định phản ánh đầy đủ các đặc trưng của chế định này. 

Về đối tượng áp dụng, Luật áp dụng đối với bất kỳ doanh nghiệp nào được thành lập tại Pháp và đáp ứng một trong các tiêu chí sau trong 02 năm tài chính liên tiếp: 

- Có ít nhất 5.000 lao động tại Pháp (bao gồm lao động tại trụ sở chính và các công ty con có trụ sở chính đặt tại Pháp);

- Có ít nhất 10.000 lao động trên toàn cầu (bao gồm lao động tại trụ sở chính và các công ty con có trụ sở chính đặt tại Pháp hoặc ở nước ngoài).

Về nội dung, Luật này buộc các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải xác định và ngăn chặn các tác động bất lợi đến các quyền con người và môi trường trong hoạt động của chính doanh nghiệp, của các công ty con thuộc quyền kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp của doanh nghiệp, và của các nhà thầu phụ và nhà cung cấp có quan hệ kinh doanh với doanh nghiệp.

Để thực hiện việc này, Luật yêu cầu mỗi doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải thiết lập và thực thi một Kế hoạch thẩm định chuỗi cung ứng (Vigilance Plan) với ít nhất các nội dung sau:

- Lập sơ đồ cơ chế xác định, phân tích và xếp hạng các rủi ro;

- Quy trình đánh giá định kỳ tình hình của các công ty con, nhà thầu phụ, nhà cung cấp có mối quan hệ ổn định với doanh nghiệp, dựa trên bản đồ rủi ro;

- Các hành động thích hợp để giảm thiểu rủi ro, ngăn chặn vi phạm nghiêm trọng;

- Cơ chế cảnh báo cho phép thu thập báo cáo về các rủi ro tiềm ẩn/thực tế, được xây dựng với sự tham gia của các tổ chức công đoàn trong doanh nghiệp;

- Hệ thống giám sát để theo dõi các biện pháp đã thực hiện và đánh giá hiệu quả của chúng.

Kế hoạch thẩm định và Báo cáo kết quả thực hiện Kế hoạch này cần được công khai và đưa vào Báo cáo thường niên của doanh nghiệp.

Các bên liên quan (bao gồm tổ chức, cá nhân, cộng đồng bị ảnh hưởng/chịu tác động bất lợi về quyền con người, môi trường) có thể:

- Đề nghị cơ quan có thẩm quyền yêu cầu doanh nghiệp phải thiết lập, công bố và thực hiện Kế hoạch thẩm định, hoặc giải trình về việc không thiết lập/thực hiện Kế hoạch này; 

- Khởi kiện dân sự yêu cầu doanh nghiệp bồi thường nếu việc vi phạm gây ra thiệt hại.

Nếu doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ thẩm định và gây ra thiệt hại, doanh nghiệp đó có thể bị quy trách nhiệm pháp lý và phải bồi thường thiệt hại phát sinh. Tuy nhiên, nếu đã triển khai Kế hoạch thẩm định một cách phù hợp, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo luật định, doanh nghiệp sẽ không bị quy trách nhiệm, ngay cả khi có thiệt hại xảy ra.

2. Luật thẩm định chuỗi cung ứng của Đức (Supply Chain Due Diligence Act)

Tháng 6/2021, Quốc hội Đức thông qua Luật thẩm định chuỗi cung ứng (LkSG, hay SCDDA trong tiếng Anh). Đây là văn bản pháp luật nội địa mới nhất về nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp ở thị trường châu Âu. 

Với tính chất là thị trường xuất khẩu hàng đầu của hàng hóa Việt Nam ở châu Âu, các quy định của Luật này được đánh giá là đang hoặc sẽ có tác động lớn tới một bộ phận đáng kể các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào hoạt động sản xuất, xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ sang thị trường Đức hoặc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ liên quan đến các hoạt động này.

Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI