Các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng
Các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng (hay còn gọi là “pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng”) có thể được hiểu là tập hợp các nguyên tắc, quy định cụ thể về trách nhiệm thẩm định chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.
Về mục tiêu, các quy định về “thẩm định chuỗi cung ứng” được xây dựng chủ yếu là nhằm:
- Phòng tránh nguy cơ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp gây ra hoặc góp phần gây ra những tác động tiêu cực đến con người, môi trường và xã hội;
- Ngăn ngừa các tác động tiêu cực đối với con người, môi trường và xã hội từ các hoạt động kinh doanh, sản phẩm hoặc dịch vụ trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp; và
- Trong trường hợp không thể tránh khỏi các tác động tiêu cực, giảm thiểu các hệ quả, khắc phục các thiệt hại và ngăn ngừa khả năng tái diễn các tác động này.
Về nội dung, một hệ thống quy định về thẩm định chuỗi cung ứng có thể bao gồm các quy định cụ thể ở các khía cạnh khác nhau, ví dụ:
- Đối tượng áp dụng (các chủ thể nào phải thực hiện nghĩa vụ thẩm định?)
- Phạm vi thẩm định (thẩm định trong phạm vi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp? trong chuỗi cung ứng thượng nguồn, hạ nguồn? trong hoạt động của các nhà cung cấp trực tiếp, gián tiếp?)
- Lĩnh vực thẩm định (thẩm định ảnh hưởng bất lợi thực tế/tiềm tàng, các rủi ro vi phạm các tiêu chuẩn nào, trong lĩnh vực nào?);
- Quy trình thẩm định (các bước thẩm định? các yêu cầu cụ thể đối với từng bước, các khả năng lựa chọn?…)
- Các vấn đề liên quan, nếu có (cơ quan quản lý có thẩm quyền, biện pháp xử phạt trong trường hợp vi phạm nghĩa vụ thẩm định, các cơ chế giám sát việc thực hiện nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp…).
Về đối tượng và phạm vi, các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng phổ biến trên thế giới phần lớn hướng tới đối tượng là các doanh nghiệp lớn, đa quốc gia (multi-national enterprises – MNE). Nói cách khác, đối tượng áp dụng của các quy định này phần lớn là nhóm chủ thể có hoạt động kinh doanh ở quy mô đáng kể, có thể gây ảnh hưởng nhất định đến các khía cạnh xã hội – tự nhiên (quyền con người, môi trường…) trên diện rộng.
Tuy nhiên, về phạm vi thẩm định, hầu hết các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng đều yêu cầu việc thẩm định phải được thực hiện đối với hoạt động kinh doanh của cả 03 nhóm, bao gồm:
- Doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của quy định thẩm định chuỗi cung ứng;
- Các đơn vị trực thuộc (công ty con) của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh; và
- Các nhà cung cấp/đối tác có quan hệ kinh doanh trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh.
Như vậy, mặc dù không phải đối tượng áp dụng, các nhà cung cấp tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh (ví dụ nhà cung ứng nguyên phụ liệu, nhà sản xuất/chế biến, các đơn vị dịch vụ hậu cần/logistics) cũng là các chủ thể chịu tác động của pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng.
Đây là lý do tại sao không chỉ các doanh nghiệp lớn, đa quốc gia mà cả các doanh nghiệp nhỏ, ở các nền kinh tế định hướng xuất khẩu như Việt Nam, đều phải quan tâm đến các quy định pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng ở các thị trường xuất khẩu.
Về lĩnh vực thẩm định, các quy định thẩm định chuỗi cung ứng phổ biến trên thế giới hiện chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát rủi ro vi phạm, hoặc các ảnh hưởng/tác động bất lợi thực tế/tiềm tàng đối với các đối tượng liên quan trong 02 khía cạnh chủ yếu và phổ biến là:
- Các quyền con người (chủ yếu là các quyền lao động, và một số vấn đề nhân quyền khác).
- Môi trường (chủ yếu là các vấn đề môi trường liên quan trực tiếp tới con người, và một số khía cạnh môi trường khác như đa dạng sinh học, hệ sinh thái…).
Trong một số văn bản sửa đổi/cập nhật gần đây, các lĩnh vực thẩm định chuỗi cung ứng còn được xem mở rộng ra nhiều khía cạnh mới như chống biến đổi khí hậu, chống tham nhũng hối lộ, kiểm soát công nghệ an ninh…
Về các tiêu chuẩn cụ thể, các văn bản về thẩm định chuỗi cung ứng thường liệt kê một danh mục các tiêu chuẩn thẩm định, đồng thời viện dẫn tới một số điều khoản trong các Công ước quốc tế liên quan.
Về quy trình thẩm định, các văn bản về thẩm định chuỗi cung ứng thường nêu một quy trình thẩm định tuần hoàn với các bước cơ bản phổ biến sau:
- Xây dựng chính sách, kế hoạch về việc thẩm định
- Triển khai nhận diện và đánh giá các rủi ro/tác động bất lợi thực tế và tiềm tàng đối với các khía cạnh liên quan (con người, môi trường…) trong hoạt động kinh doanh;
- Thực thi các biện pháp cần thiết nhằm ngăn chặn, giảm tác động, xử lý, khắc phục… các rủi ro, tác động bất lợi đã được nhận diện và đánh giá;
- Cơ chế Khiếu nại về các rủi ro vi phạm và Thông tin về các hành động/biện pháp đã thực hiện và các kết quả.
Bảng: Phân biệt các nghĩa vụ pháp lý truyền thống và nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng
|
Vấn đề |
Nghĩa vụ theo pháp luật truyền thống liên quan (về lao động, môi trường…) |
Nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng |
|
Mục tiêu |
Cấm vi phạm |
Phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro vi phạm, xử lý giảm thiểu tác động bất lợi |
|
Đối tượng áp dụng |
Mọi doanh nghiệp |
Doanh nghiệp lớn (là chủ yếu) |
|
Phạm vi thực hiện nghĩa vụ thẩm định |
Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp |
Hoạt động kinh doanh của: - Doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh - Các đơn vị, chủ thể thuộc doanh nghiệp (chi nhánh, công ty con…) - Các nhà cung cấp, đối tác kinh doanh có quan hệ kinh doanh với doanh nghiệp |
|
Chuẩn yêu cầu |
Các tiêu chuẩn |
Rủi ro, nguy cơ vi phạm các tiêu chuẩn |
|
Quy trình |
Không có |
Quy trình 4 bước cơ bản (kế hoạch, nhận diện và đánh giá, biện pháp xử lý, giám sát/khiếu nại và thông tin) |
Nguồn: Tổng hợp của Nhóm Nghiên cứu TTWTO-VCCI
Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI
