Các quy định pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng về các quyền lao động
Cùng với xu hướng thúc đẩy chuyển đổi xanh và kinh doanh bền vững, thẩm định chuỗi cung ứng đang trở thành một chế định pháp luật mới trong hệ thống pháp luật của một số nước trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển, có mối quan tâm cao tới môi trường và quyền con người.
Sau đây là tổng hợp ngắn gọn về một số quy định pháp luật tiêu biểu về thẩm định chuỗi cung ứng về các quyền lao động, đặc biệt ở các thị trường châu Âu, điểm đến quan trọng của nhiều hàng hóa Việt Nam
1. Luật Minh bạch và Nhân quyền của Na Uy (Norwegian Transparency and Human Rights Act)
Na Uy thông qua và bắt đầu thi hành Luật Minh bạch và Nhân quyền về nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn từ tháng 7/2022.
Về đối tượng áp dụng, Luật này nhắm vào các doanh nghiệp quy mô lớn (đáp ứng 2 trong số 3 tiêu chuẩn sau: doanh thu từ 70 triệu NOK/năm, tổng lợi nhuận từ 35 triệu NOK/năm, tổng số lao động toàn thời gian từ 50 người trở lên – các số liệu này tính cả doanh nghiệp mẹ và các công ty con) được thành lập tại Na Uy, hoặc doanh nghiệp nước ngoài cung cấp hàng hóa/dịch vụ trên thị trường Na Uy.
Về nội dung, Luật này giới hạn tiêu chí thẩm định ở các quyền con người, đặc biệt là các quyền lao động cơ bản, với quy trình thẩm định được thiết kế dựa trên mô hình tại Hướng dẫn thẩm định của OECD.
Cụ thể, Luật này yêu cầu các doanh nghiệp lớn (xác định theo pháp luật liên quan của Na Uy) phải:
- Tuân thủ các quy định về thẩm định chuỗi cung ứng tại Hướng dẫn thẩm định của OECD; và
- Báo cáo về nỗ lực thẩm định trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (với các nội dung báo cáo theo quy định) tại tài khoản định danh doanh nghiệp trên Hệ thống quốc gia về thẩm định chuỗi cung ứng (tài khoản này phải cập nhật các báo cáo trước 30/6 hàng năm).
Doanh nghiệp không tuân thủ có thể bị phạt vi phạm, với mức tiền phạt xác định dựa trên mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm.
2. Luật Thẩm định lao động trẻ em của Hà Lan (The Netherlands’ Child Labor Due Diligence Act)
Luật Thẩm định lao động trẻ em của Hà Lan được thông qua vào cuối năm 2019, quy định về trách nhiệm thẩm định chuỗi cung ứng của doanh nghiệp liên quan tới lao động trẻ em, một nhánh cụ thể trong các quyền lao động.
Về đối tượng áp dụng, khác với phần lớn các quy định thẩm định chuỗi cung ứng trên thế giới, Luật này của Hà Lan áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp đưa hàng hóa, dịch vụ vào thị trường Hà Lan (tức là bao gồm cả các doanh nghiệp Hà Lan và nước ngoài) mà không phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp.
Về nội dung, Luật yêu cầu doanh nghiệp phải nỗ lực ngăn chặn việc đưa hàng hóa, dịch vụ được sản xuất bởi lao động trẻ em vào thị trường Hà Lan thông qua việc:
- Lập Kế hoạch hành động (action plan) để nhận diện và loại bỏ lao động trẻ em khỏi chuỗi cung ứng; và
- Phát hành Tuyên bố thẩm định (due diligence statement) công khai Kế hoạch hành động và các kết quả.
Doanh nghiệp vi phạm các nghĩa vụ này có thể bị phạt tiền (phạt hành chính) hoặc phải chịu các chế tài hình sự.
3. Luật Nô lệ thời hiện đại (Modern Slavery Act) của Vương quốc Anh và một số nước
• Vương quốc Anh
Luật Nô lệ thời hiện đại của Vương quốc Anh (UK Modern Slavery Act) được thông qua năm 2015, quy định nghĩa vụ thẩm định của các doanh nghiệp lớn liên quan tới lao động cưỡng bức (nô lệ), một nhánh trong các quyền lao động.
Luật này yêu cầu các doanh nghiệp lớn (có doanh thu toàn cầu hàng năm từ 36 triệu bảng Anh trở lên) có hoạt động kinh doanh toàn bộ hoặc một phần trên lãnh thổ Vương quốc Anh phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo hàng năm về các hành động mà doanh nghiệp đã thực hiện, nếu có, nhằm bảo đảm ngăn chặn hiện tượng lao động cưỡng bức, nô lệ và mua bán người trong chuỗi cung ứng của mình.
Mặc dù được xem là bước đi đầu tiên quan trọng của Vương quốc Anh về thẩm định chuỗi cung ứng, Luật này được đánh giá là còn ở mức rất sơ khai:
- Luật chỉ quy định trách nhiệm báo cáo về hoạt động thẩm định của doanh nghiệp mà không yêu cầu cụ thể về các nội dung cần báo cáo.
- Theo Luật này, doanh nghiệp chỉ có nghĩa vụ báo cáo mà không có nghĩa vụ phải thực hiện các hoạt động thẩm định, tức là doanh nghiệp có thể báo cáo rằng mình không/chưa thực hiện hoạt động thẩm định nào.
• Australia và một số nước khác
Australia thông qua Luật Nô lệ thời hiện đại (Australian Modern Slavery Act) năm 2018, với nội dung phần lớn học tập từ Luật tương tự của Vương quốc Anh, tuy nhiên có phạm vi đối tượng áp dụng rộng hơn:
- Quy định trách nhiệm báo cáo về hoạt động thẩm định từ góc độ lao động nô lệ cho cả các doanh nghiệp lớn (có doanh thu hợp nhất tối thiểu 100 triệu AUD/năm) và các cơ quan chính phủ.
- Yêu cầu các đối tượng thuộc diện điều chỉnh phải báo cáo về các hành động nhằm ngăn chặn rủi ro về lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.
Cũng dựa trên mô hình của Vương quốc Anh, một số khu vực khác (New Zealand, Hongkong - Trung Quốc…) cũng xây dựng các đạo luật với nội dung gần tương tự.
• Hoa Kỳ
Hoa Kỳ chưa có văn bản riêng về thẩm định chuỗi cung ứng ở cấp liên bang. Tuy nhiên, Luật Tạo thuận lợi thương mại của nước này (US Trade Falicitation Act) cho phép Hải quan Hoa Kỳ tịch thu các lô hàng nhập khẩu vào nước này nếu nhà nhập khẩu không cung cấp được các bằng chứng/chứng chỉ cho thấy các biện pháp thẩm định hợp lý đã được thực hiện để bảo đảm rằng hàng hóa nhập khẩu được sản xuất mà không sử dụng lao động cưỡng bức.
4. Luật Chống lao động cưỡng bức và lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng của Canada (Canada’s Fighting Against Forced Labour and Child Labour in Supply Chains Act)
Luật Chống lao động cưỡng bức và lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng của Canada được ban hành và có hiệu lực từ đầu năm 2024.
Về đối tượng, Luật này áp dụng cho 02 nhóm chủ thể, bao gồm (i) các tổ chức chính phủ (government institutions) có hoạt động sản xuất, mua bán hoặc phân phối hàng hóa ở cả trong hoặc ngoài Canada; và (ii) các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, bán, phân phối hàng hóa ở trong hoặc ngoài Canada, doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa nước ngoài để bán ở Canada hoặc doanh nghiệp kiểm soát các doanh nghiệp trên.
Về nội dung, Luật này yêu cầu các chủ thể thuộc diện điều chỉnh lập báo cáo hàng năm về nỗ lực loại bỏ lao động cưỡng bức và lao động trẻ em khỏi chuỗi cung ứng. Báo cáo phải bao gồm các nội dung quy định (phân biệt theo nhóm chủ thể) và nộp cho Bộ An toàn Công cộng và Sẵn sàng Ứng phó Khẩn cấp của Canada, đồng thời công khai theo quy định (trường hợp là doanh nghiệp thì còn cần gửi đến các cổ đông, nếu có).
Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI
