Pháp luật về thẩm định chuỗi cung ứng của EU: Các vấn đề chung

Là khu vực có mối quan tâm đặc biệt tới các vấn đề về quyền con người, môi trường, xã hội, phát triển bền vững, Liên minh châu Âu (EU) là một trong những khu vực đầu tiên trên thế giới phê chuẩn UNGP – văn kiện đặt nền móng cho chế định thẩm định chuỗi cung ứng. EU cũng đi tiên phong trong việc pháp luật hóa nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng ở các khía cạnh cụ thể (tài chính, bảo vệ rừng…). Năm 2024, EU chính thức thông qua Chỉ thị về Trách nhiệm thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (CSDDD), biến “thẩm định chuỗi cung ứng” trở thành nghĩa vụ bắt buộc đối với các doanh nghiệp lớn hoạt động trên toàn bộ lãnh thổ 27 quốc gia thành viên EU.

Chỉ thị này một khi được áp dụng trên thực tế sẽ ảnh hưởng đáng kể tới các chuỗi sản xuất xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường quan trọng này.

Chỉ thị về Thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (Directive on Corporate Sustainability Due Diligence - CSDDD) được các Cơ quan có thẩm quyền của EU thông qua ngày 13/6/2024, có hiệu lực từ ngày 25/7/2024.

1. Mục tiêu của Chỉ thị

Việc soạn thảo và thông qua Chỉ thị này được cho là nhằm 02 mục tiêu cơ bản:

- Một là tiếp tục cụ thể hóa các định hướng lớn của EU về các vấn đề quyền con người và môi trường, đặc biệt là Chính sách Xã hội châu Âu mạnh để Chuyển đổi công bằng (Communication on Strong Social Europe for Just Transition) năm 2020 và Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal) năm 2021 cùng hàng chục các văn bản liên quan;

- Hai là thống nhất các nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng trên toàn châu Âu, khắc phục tình trạng doanh nghiệp hoạt động ở EU phải ứng phó với các hệ thống quy định khác biệt giữa nước thành viên EU (ví dụ Pháp, Hà Lan, Đức…) về vấn đề này.  

2. Căn cứ, tính chất quy định

Chỉ thị CSDDD được soạn thảo dựa trên nội hàm về thẩm định chuỗi cung ứng như xác định trong UNGP, với quy trình và các tiêu chuẩn thẩm định bám sát Hướng dẫn của OECD về vấn đề liên quan (xem Chương I). 

Về mặt pháp lý, các nội dung của Chỉ thị chỉ có hiệu lực với các nước thành viên EU mà không áp dụng trực tiếp cho các tổ chức, cá nhân ở từng nước thành viên EU.

Cụ thể, Điều 4 của Chỉ thị quy định:

- Các nước thành viên EU phải nội luật hóa các nghĩa vụ thẩm định nêu trong Chỉ thị vào pháp luật của nước mình, cụ thể hóa các quy trình, thủ tục phù hợp với hệ thống pháp luật của mình. 

- Các nước thành viên EU có thể đặt ra các yêu cầu cao hơn yêu cầu tại Chỉ thị với một số nghĩa vụ thẩm định (ví dụ nghĩa vụ đánh giá rủi ro, ngăn chặn tác động bất lợi tiềm tàng, chấm dứt các tác động bất lợi).

Chú ý: Về nội dung, Chỉ thị còn bao gồm 01 điều khoản riêng về biến đổi khí hậu, quy định về nghĩa vụ chuyển đổi sang kinh tế bền vững nhằm hạn chế sự nóng lên toàn cầu và trung hòa khí hậu, áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị. Tuy nhiên, nghĩa vụ này không nằm trong nghĩa vụ chung về thẩm định chuỗi cung ứng và không yêu cầu thực thi trong toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. 

Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI