Tài liệu: Xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc và quản lý cơ sở dữ liệu
Cơ sở dữ liệu (CSDL) vùng trồng cây hàng hóa nông, lâm sản như cà phê, cao su, gỗ là hạ tầng quan trọng giúp cho cơ quan quản lý các ngành này hiệu quả. Bộ CSDL này cũng giúp các doanh nghiệp (DN) thực hiện truy xuất nguồn gốc (TXNG) sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường về minh bạch chuỗi cung ứng và minh chứng cho sự tuân thủ. Bộ CSDL vùng trồng chính xác (sạch) và cập nhật thường xuyên (sống) là vấn đề sống còn của các ngành hàng hiện nay.
Trong báo cáo Tính cấp thiết để xây dựng bộ dữ liệu vùng trồng cho hàng hóa nông lâm sản phục vụ công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc: Cách tiếp cận từ dưới lên được Forest Trends công bố gần đây, tác giả nêu rõ tính cấp thiết để xây dựng bộ CSDL vùng trồng khi các thị trường xuất khẩu ngày càng có yêu cầu chặt chẽ hơn về TXNG hàng hóa và sản phẩm hợp pháp và không gây mất rừng. Báo cáo đề xuất Việt Nam cần gấp rút xây dựng bộ CSDL vùng trồng sống và sạch bởi:
-
Nguồn CSDL vùng trồng hiện nay phân tán và chưa kết nối giữa các khâu. Các DN hợp tác với nông hộ hình thành vùng nguyên liệu bền vững đầu tư nguồn lực xây dựng bộ CSDL cho vùng trồng của mình. DN coi đây là tài sản riêng và không chia sẻ nguồn dữ liệu này với bất cứ bên thứ ba nào khác. Điều này tiềm ẩn rủi ro trùng lặp vùng nguyên liệu giữa các DN hoạt động trên cùng địa bàn và lãng phí nguồn lực khi nhiều bên cùng thu thập dữ liệu cho cùng một diện tích vùng trồng.
-
Các DN xây dựng vùng trồng bền vững của mình thường lựa chọn các địa bàn dễ tiếp cận, hệ thống tổ chức như hệ thống thu mua sẵn có để liên kết với các nông hộ sản xuất. Điều này tạo khoảng trống về dữ liệu đối với các diện tích vùng trồng không nằm trong liên kết. Thiếu dữ liệu nền nhằm phục vụ TXNG và minh chứng cho sự tuân thủ, sản phẩm không nằm trong liên kết đi vào chuỗi cung xuất khẩu tiềm ẩn rủi ro cho ngành.
-
Cơ quan quản lý hiện thu thập dữ liệu về vùng trồng một số cây hàng hóa. Tuy nhiên nguồn dữ liệu này chưa được cập nhật thường xuyên, chưa đồng bộ và không đủ các trường thông tin dữ liệu đầu vào để thực hiện truy xuất.
-
Bộ CSDL vùng trồng sống và sạch cho phép DN thực hiện TXNG và trách nhiệm giải trình, minh chứng chuỗi cung tuân thủ với các yêu cầu thị trường. Bộ dữ liệu sống và sạch giúp các cơ quan quản lý xác định rủi ro về chồng lấn giữa đất trồng cây và đất lâm nghiệp, giúp thu hút và định hướng đầu tư tư nhân vào các vùng nguyên liệu. Dữ liệu sống và sạch làm nền để xây dựng các cơ chế chính sách sát thực tế, thúc đẩy các ngành hàng phát triển đúng hướng theo ưu tiên của cơ quan quản lý.
Báo cáo trên cho rằng trong bối cảnh nhà nước hạn chế nguồn lực tài chính, nhà nước vẫn có thể xây dựng bộ CSDL vùng trồng sống và sạch khi sử dụng phương pháp tiếp cận “từ dưới lên”. Sử dụng phương pháp này, chính quyền địa phương huy động cán bộ của mình, đặc biệt là đội ngũ cán bộ cấp xã cùng với các nông hộ đi thu thập dữ liệu về từng thửa đất trồng cây hàng hóa của mỗi hộ. Quá trình này cần có tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên của một số cán bộ cấp Sở. Cán bộ cấp xã, bản cần được trang bị kiến thức về sử dụng công cụ (phần mềm) để thu thập dữ liệu. Để đảm bảo thành công, phương pháp tiếp cận từ dưới lên cần có một số yếu tố bao gồm:
-
Chính quyền vào cuộc ngay từ đầu, giao trách nhiệm rõ ràng cho các đầu mối cấp tỉnh và xã, coi việc thu thập dữ liệu là trách nhiệm chính trị của mình.
-
Công cụ/phần mềm thu thập dữ liệu đảm bảo chất lượng về kỹ thuật và an ninh, an toàn dữ liệu.
-
Hỗ trợ trực tuyến cho cán bộ cấp xã, bản về các câu hỏi liên quan tới công cụ, phần mềm.
Các khía cạnh thông tin, bao gồm cả các kiến nghị trong báo cáo nêu trên được hình thành dựa trên một số hoạt động thu thập dữ liệu vùng trồng được thực hiện tại một số địa bàn của Điện Biên và Sơn La. Cụ thể, với sự hỗ trợ về kỹ thuật của Forest Trends và Sở Nông nghiệp và Môi trường (Sở NN & MT) các tỉnh, cán bộ cấp xã và bản tại xã Pu Nhi và Chiềng Sinh (Điện Biên) và Mường Chanh và Nậm Lầu (Sơn La) cùng với các hộ trồng cà phê tiến hành thu thập dữ liệu vùng trồng tại các địa phương này. Dữ liệu thu thập bao gồm từng lô đất trồng cà phê của từng hộ gia đình. Hiện quá trình thu thập dữ liệu vẫn đang được tiến hành, hoàn toàn phụ trách bởi cán bộ xã và cán bộ bản thuộc xã. Lãnh đạo các tỉnh dự kiến sẽ đánh giá tổng kết mô hình sau khi quá trình thu thập dữ liệu tại các địa bàn này hoàn thành và dựa trên các bài học kinh nghiệm thu được từ mô hình, lãnh đạo tỉnh sẽ chỉ đạo nhân rộng mô hình này trong toàn tỉnh trong thời gian tới.
Nguồn: Website Quản Trị Tài Nguyên vùng sông Mê Kông
Bản mềm Ấn phẩm (Tiếng Việt và Tiếng Anh) được đính kèm dưới đây:
- Tài liệu: Chuẩn bị để đáp ứng với quy định EUDR ngành cao su Việt Nam
- Tài liêu: Thực trạng và khả năng đáp ứng quy định EUDR của chuỗi cung cao su tiểu điền
- Tài liệu: Cơ hội và thách thức trong thực thi EUDR ngành cao su tiểu vùng sông Mê Kông
- Tài liệu: Thực trạng và năng lực đáp ứng EUDR của ngành cao su Việt Nam
- Tài liệu: Hướng dẫn cho quy định (EU) 2023/1115 về sản phẩm không gây mất rừng
