Tài liêu: Thực trạng và khả năng đáp ứng quy định EUDR của chuỗi cung cao su tiểu điền
Hiện trên 60% cao su nguyên liệu của ngành cao su có nguồn gốc từ các hộ trồng cao su (cao su tiểu điền).¹ Khoảng 7,4% kim ngạch xuất khẩu của ngành cao su hiện nay, bao gồm cao su thiên nhiên (CSTN) và sản phẩm cao su (SPCS), là từ thị trường Châu Âu (EU). EU vừa đưa ra Quy định chống mất rừng (EUDR) trong đó yêu cầu các mặt hàng cao su nhập khẩu vào thị trường này (a) phải đáp ứng được toàn bộ các yêu cầu của quốc gia xuất khẩu và (b) đảm bảo quá trình sản xuất không gây mất rừng. Chuỗi cung cao su tiểu điền hiện đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi sâu rộng nhằm đáp ứng với EUDR.
Chuỗi cung cao su tiểu điền của Việt Nam đang ẩn chứa một số tồn tại lớn, bao gồm thiếu hệ thống truy xuất trong toàn bộ chuỗi, thiếu dữ liệu nền về tọa độ, ranh giới thửa đất mà hộ canh tác, đứt gãy về thông tin và các bằng chứng giao dịch giữa các khâu trong chuỗi, đặc biệt giữa hộ và các đại lý thu mua và giữa các đại lý. Ngoài ra, một số đại lý hoạt động không chính thức, không có đăng ký kinh doanh, giao dịch giữa các đại lý không lưu trữ đầy đủ hồ sơ phục vụ mục đích truy xuất. Doanh nghiệp (DN) chế biến, nhất là nhóm DN vừa và nhỏ thiếu công cụ và nguồn lực để kiểm soát nguyên liệu đầu vào. Các tồn tại này mang tính chất phổ biến trong chuỗi cung tiểu điền hiện nay. Với tính chất phổ biến của các tồn tại nêu trên, hầu hết chuỗi cung hiện nay có sự tham gia của các hộ tiểu điền không đáp ứng được với các yêu cầu của EUDR.
Trong ngành hiện đang xuất hiện những mô hình tiên phong trong việc tái cấu trúc chuỗi cung tiểu điền nhằm đáp ứng EUDR. Cụ thể, một số DN tư nhân trong ngành kết hợp với hộ và các đại lý thu mua tổ chức lại các hoạt động của chuỗi nhằm đáp ứng việc truy xuất, thu thập thông tin và các bằng chứng dữ liệu về đất đai, bản đồ và của các giao dịch trong chuỗi nhằm đáp ứng EUDR. Sự thành công của các mô hình này cho thấy tiềm năng nhân rộng mô hình trong chuỗi cung cao su tiểu điền nếu hội tụ đủ các điều kiện cần thiết.
Việc đáp ứng EUDR đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa DN, hộ tiểu điền, đại lý, chính quyền địa phương và các bên liên quan khác. Trọng tâm của quá trình này là thiết lập cơ chế liên kết chặt chẽ giữa các bên trong chuỗi; thống nhất và áp dụng hệ thống thông tin truy xuất toàn bộ chuỗi; hỗ trợ hộ thu thập thông tin; và khuyến khích hình thành nhóm hộ để giảm chi phí giao dịch và nâng cao vị thế của hộ khi liên kết với các DN trong chuỗi. Các đại lý thu mua cần được chính thức hóa hoạt động, có trách nhiệm minh bạch thông tin và tuân thủ pháp luật. Chính quyền đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa DN và các hộ tiểu điền, cung cấp thông tin và các bằng chứng minh chứng tính pháp lý cho các diện tích đất trồng cao su của hộ, cung cấp dữ liệu nền tảng như bản đồ rừng 2020, cơ sở dữ liệu vùng trồng.
Các hộ tiểu điền, các đại lý thu mua và các DN quy mô vừa và nhỏ là nhóm dễ bị tổn thương do thiếu nguồn lực, thông tin và hạn chế về năng lực. Các nhà nhập khẩu từ EU và từ các thị trường khác cần cân nhắc về các hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đồng hành cùng các DN Việt Nam trong xây dựng hệ thống truy xuất, tái cấu trúc chuỗi hiện nay theo hướng cho phép truy xuất và giảm rủi ro trong khâu tuân thủ pháp luật trong các hoạt động của chuỗi. Các DN trong ngành với nguồn lực sẵn có, đặc biệt là các DN lớn đang hoặc có kế hoạch thu mua cao su từ hộ nên hỗ trợ hộ trồng và các đại lý thu mua cao su nhằm thay đổi các hoạt động hiện tại, tuân thủ với các yêu cầu của EUDR.
Mặc dù không phải tất cả CSTN và SPCS có nguồn gốc từ tiểu điền đều được xuất khẩu vào EU, tái cấu trúc lại chuỗi cung tiểu điền hiện tại theo hướng đáp ứng được yêu cầu truy xuất là xu hướng bắt buộc với tất cả các bên tham gia chuỗi trong tương lai. Đáp ứng được với các yêu cầu này là cơ hội để hiện đại hóa chuỗi cung cao su, thúc đẩy quản trị ngành, nâng cao thu nhập bền vững cho nông hộ và đóng góp vào các mục tiêu phát triển bền vững. Thực hiện được điều này đòi hỏi các cơ chế hỗ trợ phù hợp, thúc đẩy liên kết bền vững giữa các bên tham gia chuỗi, đặc biệt giữa DN và các hộ tiểu điền, các đại lý thu mua. Ngoài ra, các bên trong chuỗi cung cần nghiêm túc thực hiện trách nhiệm của mình, đảm bảo việc tuân thủ nghiêm ngặt với các yêu cầu về tính pháp lý của các khâu trong chuỗi.
Nguồn: Website Quản Trị Tài Nguyên vùng sông Mê Kông
Bản mềm Ấn phẩm (Tiếng Việt và Tiếng Anh) được đính kèm dưới đây
- Tài liệu: Chuẩn bị để đáp ứng với quy định EUDR ngành cao su Việt Nam
- Tài liệu: Cơ hội và thách thức trong thực thi EUDR ngành cao su tiểu vùng sông Mê Kông
- Tài liệu: Thực trạng và năng lực đáp ứng EUDR của ngành cao su Việt Nam
- Tài liệu: Hướng dẫn cho quy định (EU) 2023/1115 về sản phẩm không gây mất rừng
