Tài liệu: Cơ hội và thách thức trong thực thi EUDR ngành cao su tiểu vùng sông Mê Kông

Trong những thập niên gần đây, ngành cao su tại khu vực tiểu vùng sông Mekong, đặc biệt tại Việt Nam và Campuchia, đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, trở thành một trong những ngành hàng nông lâm sản xuất khẩu chủ lực của khu vực. Việt Nam hiện là quốc gia sản xuất cao su lớn thứ tư thế giới, với diện tích trồng khoảng hơn 900 nghìn ha và sản lượng đạt 1,3 triệu tấn¹ vào năm 2024, chiếm gần 9,1% tổng sản lượng toàn cầu. Năng suất mủ cao su thiên nhiên (CSTN) trung bình của Việt Nam đạt 1.786 kg/ha, hiện ở mức cao nhất châu Á, phản ánh năng lực thâm canh và quản lý vườn cao su hiệu quả. Trong khi đó, Campuchia và Lào cũng ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua, với diện tích trồng cao su lần lượt đạt hơn 400 nghìn ha² và 590 nghìn ha³, chủ yếu trong giai đoạn trước năm 2011, khi giá cao su thiên nhiên đạt đỉnh. Do giá cao su đã giảm mạnh kể từ năm 2014, giá cao su sụt giảm chỉ còn tương đương khoảng 1/3 mức đỉnh và chỉ tăng nhẹ qua các năm nên diện tích cao su mở rộng không đáng kể, thậm chí ở một số nơi còn bị phá bỏ để trồng cây khác có giá trị kinh tế cao hơn. Tuy vậy, với chu kỳ khai thác lên tới hơn 20 năm, cây cao su vẫn mang lại sinh kế ổn định cho người dân.

Ngành cao su của ba nước Việt Nam, Lào và Cam-pu-chia có tính liên kết chặt chẽ thông qua các hoạt động thương mại xuyên biên giới. Việt Nam giữ vai trò trung tâm với năng lực nhập khẩu, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cao su lớn; trong khi Lào và Cam-pu-chia chủ yếu là nguồn cung mủ cao su nguyên liệu (Hình 1). Khoảng 42% nguyên liệu cao su thiên nhiên phục vụ chế biến tại Việt Nam đến từ hai quốc gia láng giềng này.

Bên cạnh vai trò nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam như Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) và Công ty Cao su Đắk Lắk (DAKRUCO) còn trực tiếp đầu tư trồng cao su tại Campuchia và Lào. Tuy nhiên, năng lực chế biến sâu tại hai nước này còn hạn chế; phần lớn mủ cao su được xuất khẩu thô sang Trung Quốc, Việt Nam và Thái Lan. Hiện tại, Cam-pu-chia mới chỉ có một nhà máy sản xuất lốp xe có thể xuất khẩu và 3 nhà máy đang trong quá trình xây dựng hoặc chờ phê duyệt dự án.

Chuỗi cung ứng CSTN của ba nước Việt Nam, Cam-pu-chia và Lào có đặc điểm chung là số lượng lớn nông hộ nhỏ tham gia trồng cao su bên cạnh các diện tích đại điền của các tập đoàn lớn như Tập đoàn Cao su Việt Nam (VRG). Tỷ lệ diện tích cao su tiểu điền chiếm lần lượt 50%, 48% và 30% tổng diện tích canh tác cao su tại ba quốc gia này. Mặc dù các hộ có mức đầu tư và ứng dụng khoa học kỹ thuật thấp hơn các doanh nghiệp, hộ thường có tần suất khai thác dày hơn để tối đa hóa lợi nhuận. Do đó, sản lượng CSTN của hộ có thể cao hơn nhưng chất lượng lại kém hơn.

Nguồn: Website Quản Trị Tài Nguyên vùng sông Mê Kông

Bản mềm Ấn phẩm (Tiếng Việt và Tiếng Anh) được đính kèm dưới đây