Phạm vi các nhà cung cấp Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng từ các quy định thẩm định chuỗi cung ứng của EU

1.    Phân nhóm theo hoạt động kinh doanh 

Luật SCDDA của Đức và Chỉ thị CSDDD của EU có quy định khác nhau về yêu cầu thẩm định cụ thể đối với các nhà cung cấp/đối tác kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh. Mặc dù vậy, hai hệ thống này cơ bản thống nhất về phạm vi các nhà cung cấp/đối tác kinh doanh sẽ phải tham gia vào việc triển khai quy trình thẩm định của các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh.

Cụ thể:

- Luật SCDDA của Đức quy định doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng không chỉ trong khuôn khổ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (bao gồm cả các công ty con) mà còn cả hoạt động kinh doanh của các nhà cung cấp (supplier) trong toàn bộ “chuỗi cung ứng” (supply chain) của doanh nghiệp. 

- Chỉ thị CSDDD của EU quy định doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện nghĩa vụ thẩm định chuỗi cung ứng không chỉ trong khuôn khổ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, các công ty con, mà còn trong hoạt động của các “đối tác kinh doanh” (business partner) thuộc “chuỗi hoạt động” (chains of activities) của doanh nghiệp. 

Rà soát cho thấy mặc dù sử dụng các thuật ngữ khác nhau, Luật SCDDA của Đức và Chỉ thị CSDDD của EU có cách hiểu tương đồng về “đối tác kinh doanh” (theo Chỉ thị của EU) hay “nhà cung cấp” (theo Luật của Đức), và về “chuỗi hoạt động” (theo Chỉ thị của EU) hay “chuỗi cung ứng” (theo Luật của Đức).

Như vậy, tất cả các nhà cung cấp/đối tác kinh doanh (sau đây gọi chung là “nhà cung cấp”) của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh đều sẽ chịu ảnh hưởng từ các quy định tương ứng trong các văn bản này. 

Định nghĩa “chuỗi hoạt động” và “đối tác kinh doanh” theo Chỉ thị CSDDD của EU

Điều 3.1(g) của Chỉ thị CSDDD định nghĩa “chuỗi hoạt động” của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh bao gồm:

- Hoạt động của các đối tác kinh doanh thượng nguồn, liên quan đến việc sản xuất hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp (bao gồm các hoạt động như thiết kế, khai thác, tìm nguồn cung ứng, sản xuất, vận chuyển, lưu trữ và cung cấp nguyên liệu thô, sản phẩm hoặc các bộ phận của sản phẩm và phát triển sản phẩm hoặc dịch vụ); và

- Hoạt động của các đối tác kinh doanh hạ nguồn, liên quan đến việc phân phối, vận chuyển và lưu trữ sản phẩm của doanh nghiệp, với điều kiện là các đối tác kinh doanh thực hiện các hoạt động này cho doanh nghiệp hoặc thay mặt cho doanh nghiệp.

Điều 3.1(f) của Chỉ thị CSDDD xác định “đối tác kinh doanh” là:

- Đối tác trực tiếp: Chủ thể kinh doanh có ký thỏa thuận thương mại (hợp đồng) với doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị liên quan tới hoạt động, sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp hoặc sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp

- Đối tác gián tiếp: Chủ thể kinh doanh tuy không phải đối tác trực tiếp (không ký hợp đồng trực tiếp) nhưng có hoạt động kinh doanh liên quan đến hoạt động, sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp.

 

Định nghĩa “chuỗi cung ứng” và “nhà cung cấp” theo Luật SCDDA của Đức

Điều 2(5) Tiết 1 của Luật SCDDA xác định “chuỗi cung ứng”:

- Bao gồm tất cả các khâu cần thiết để sản xuất/cung cấp tất cả hàng hóa và/hoặc dịch vụ của doanh nghiệp (tính từ khâu khai thác nguyên liệu thô cho đến khâu cung cấp cho Đối tác cuối cùng), không phụ thuộc vào việc khâu đó được thực hiện ở Đức hay ở nước ngoài;

- Bao trùm các hoạt động kinh doanh (i) của chính doanh nghiệp, và (ii) của các nhà cung cấp trực tiếp và gián tiếp cho doanh nghiệp.

Điều 2(7) và (8) Tiết 1 Luật SCDDA định nghĩa “nhà cung cấp” như sau:

- Nhà cung cấp trực tiếp là bất kỳ đối tác nào có quan hệ hợp đồng với doanh nghiệp để cung cấp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho việc sản xuất ra hàng hóa, cung ứng, sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp;

- Nhà cung cấp gián tiếp là bất kỳ nhà cung ứng nào cần thiết cho việc sản xuất ra hàng hóa, cung ứng và sử dụng dịch vụ nhưng không phải là nhà cung cấp trực tiếp (không có quan hệ hợp đồng với doanh nghiệp).


Từ góc độ của Việt Nam, các chủ thể kinh doanh tại Việt Nam (doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã, tổ chức kinh tế khác…, sau đây gọi chung là “doanh nghiệp Việt Nam”) tham gia vào bất kỳ khâu nào trong “chuỗi hoạt động/chuỗi cung ứng” của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của hai văn bản này đều sẽ phải chịu ảnh hưởng từ các quy định thẩm định liên quan. 

Cụ thể, các doanh nghiệp Việt Nam sau đây có thể chịu ảnh hưởng từ các quy định thẩm định chuỗi cung ứng của thị trường châu Âu:

•    Nhóm các nhà cung cấp thượng nguồn

Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp ở Việt Nam tham gia vào việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho Đối tác hoạt động ở EU/Đức thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị/Luật, ví dụ:

- Các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, dịch vụ bán hàng hóa, dịch vụ cho Đối tác EU/Đức; 

- Các doanh nghiệp cung cấp nguyên phụ liệu, trang thiết bị, nguồn đầu vào cho các nhà sản xuất, xuất khẩu, dịch vụ nói trên;

- Các doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ vận tải, hậu cần, logistics… phục vụ cho việc sản xuất, xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ nói trên.

Phần lớn các nhà cung cấp tham gia chuỗi cung xuất khẩu sang EU/Đức là thuộc nhóm này. Do đó, đây sẽ là đối tượng xem xét chủ yếu trong các phần sau của Nghiên cứu này.

•    Nhóm các nhà cung cấp hạ nguồn

Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp ở Việt Nam cung cấp các dịch vụ để đưa hàng hóa/dịch vụ của Đối tác hoạt động ở EU/Đức thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị/Luật đến người mua cuối cùng, ví dụ: 

- Các doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ vận tải, hậu cần, logistics… phục vụ vận chuyển hàng hóa của đối tác EU/Đức;

- Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu kho, phân phối (bán buôn, bán lẻ…) hàng hóa/dịch vụ của đối tác EU/Đức đến người mua (doanh nghiệp sản xuất, người tiêu dùng).

Nhóm này hầu hết liên quan tới hoạt động nhập khẩu hàng hóa/dịch vụ từ EU/Đức.

Làm thế nào để xác định doanh nghiệp Việt Nam có phải tuân thủ Chỉ thị CSDDD của EU/Luật SCDDA của Đức không?

Về nguyên tắc, các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị CSDDD/Luật SCDDA sẽ có trách nhiệm thông tin về việc thẩm định, về các tiêu chuẩn thẩm định, các yêu cầu thẩm định… cho các nhà cung cấp, nếu có liên quan.

Do đó, doanh nghiệp Việt Nam không cần tự mình xác định có phải là nhà cung cấp chịu tác động hoặc phải tuân thủ các quy định thẩm định chuỗi cung ứng của EU/Đức hay không. Chỉ khi nào Đối tác EU/Đức đưa ra các yêu cầu cụ thể về thẩm định chuỗi cung ứng thì doanh nghiệp Việt Nam mới phải thực hiện các yêu cầu này. 

Mặc dù vậy, việc bảo đảm hoạt động kinh doanh của mình luôn tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn thẩm định về quyền con người và môi trường sẽ là một trong những “điểm cộng” cho doanh nghiệp Việt Nam khi Đối tác ở EU/Đức cân nhắc lựa chọn nhà cung cấp.

2. Phân nhóm theo mức độ ảnh hưởng

Theo mức độ ảnh hưởng, có thể phân nhóm các doanh nghiệp Việt Nam có thể bị ảnh hưởng bởi Luật SCDDA/Chỉ thị CSDDD thành 02 nhóm:

- Nhóm các nhà cung cấp trực tiếp: 

Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng kinh doanh trực tiếp với doanh nghiệp EU/Đức thuộc diện điều chỉnh. Trách nhiệm của nhóm này trong quy trình thẩm định của doanh nghiệp EU/Đức lớn hơn, thường xuyên hơn.

- Nhóm các nhà cung cấp gián tiếp: 

Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp Việt Nam mặc dù có tham gia vào chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp EU/Đức thuộc diện điều chỉnh nhưng không ký hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp này. Trách nhiệm của nhóm này trong quy trình thẩm định hạn chế hơn, có thể chỉ giới hạn trong một số trường hợp nhất định. 

Có sự khác biệt trong cách tiếp cận hai nhóm này của Chỉ thị của EU và Luật của Đức, cụ thể:

- Chỉ thị của EU: Trừ một trường hợp khác biệt, Chỉ thị đặt ra các yêu cầu chung liên quan tới thẩm định chuỗi cung ứng đối với các nhà cung cấp nói chung, không phân biệt trực tiếp hay gián tiếp. 

- Luật của Đức: Có sự phân biệt rất rõ ràng về việc thẩm định đối với hoạt động kinh doanh của hai nhóm này, theo đó hoạt động kinh doanh của các nhà cung cấp trực tiếp là đối tượng thẩm định thường xuyên, đầy đủ của tất cả các biện pháp/quy trình thẩm định mà doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh tiến hành, trong khi hoạt động của các nhà cung cấp gián tiếp chỉ là đối tượng thẩm định trong trường hợp có dấu hiệu về nguy cơ vi phạm rõ ràng.

Luật SCDDA quy định trong các trường hợp doanh nghiệp cố tình lẩn tránh, nhà cung cấp gián tiếp sẽ bị xem như nhà cung cấp trực tiếp.

Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI