Trách nhiệm triển khai thực hiện một số biện pháp trong quy trình thẩm định của các nhà cung cấp Việt Nam

Nhóm trách nhiệm này liên quan tới các biện pháp cần thực hiện trong quy trình thẩm định khi được Đối tác EU/Đức thuộc diện điều chỉnh yêu cầu, bao gồm (i) trách nhiệm trực tiếp thực hiện các biện pháp để ngăn chặn, giảm thiểu, xử lý rủi ro vi phạm, và (ii) trách nhiệm phối hợp với Đối tác EU/Đức (là doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh). 

Bên cạnh đó, để bảo vệ và hỗ trợ các nhà cung cấp trong quá trình này, Luật SCDDA và Chỉ thị CSDDD cũng ghi nhận một số quyền và lợi ích nhất định cho các nhà cung cấp khi thực hiện trách nhiệm này.

1. Trách nhiệm phối hợp trong quy trình thẩm định

Khi Đối tác EU/Đức thuộc diện điều chỉnh của Luật SCDDA/Chỉ thị CSDDD thực hiện nghĩa vụ thẩm định liên quan tới hoạt động của nhà cung cấp, nhà cung cấp có trách nhiệm phối hợp để họ thực hiện thuận lợi nghĩa vụ này.

Trên thực tế, Chỉ thị/Luật hầu như không quy định cụ thể về trách nhiệm phối hợp này của các nhà cung cấp. Tuy nhiên từ tính chất của các hoạt động thẩm định quy định cho các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh, có thể xác định các trách nhiệm phối hợp tương ứng của các nhà cung cấp/đối tác như tổng hợp trong Bảng dưới đây.

Bảng: Tổng hợp trách nhiệm phối hợp của nhà cung cấp trong quy trình thẩm định chuỗi cung ứng

STT

Nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh (DN)

Trách nhiệm phối hợp của nhà cung cấp

Theo Luật SCDDA của Đức*

Theo Chỉ thị CSDDD của EU**

1

Phân tích, đánh giá, xếp loại rủi ro

Cung cấp các thông tin liên quan trong phạm vi hoạt động kinh doanh của mình (ngoại trừ bí mật kinh doanh) theo yêu cầu của DN:

  • Các thông tin về chuỗi cung ứng mà nhà cung ứng tham gia (các nguyên liệu đầu vào dạng thô, các dịch vụ, sản phẩm bán thành phẩm đã sử dụng; các nhà cung cấp thượng nguồn; các cơ sở sản xuất; mô hình sản xuất; nguồn nhân lực sử dụng…)
  • Thông tin về các tiêu chuẩn về quyền con người/môi trường, các cách thức/biện pháp mà mình đã thực hiện để bảo đảm các tiêu chuẩn này, nếu có
  • Thông tin về các rủi ro, vi phạm, tác động bất lợi (loại, tính chất, thời gian, hệ quả…) trong hoạt động của mình, các hình thức/phương pháp đánh giá rủi ro, tác động bất lợi đã sử dụng, nếu có

2

Ngăn chặn, giảm thiểu, chấm dứt rủi ro, vi phạm, tác động bất lợi

Trường hợp biện pháp của DN có liên quan tới phạm vi của mình, nhà cung cấp cần phối hợp với DN trong triển khai các biện pháp đó, ví dụ:

  • Cung cấp thông tin cần thiết cho việc triển khai các biện pháp của DN
  • Cử cán bộ nhân viên tham gia hỗ trợ DN, cho phép sử dụng cơ sở vật chất của mình để DN triển khai các biện pháp…

3

Xử lý, khắc phục rủi ro, vi phạm, tác động bất lợi

4

Thiết lập cơ chế khiếu nại

Thực hiện các hoạt động theo yêu cầu của DN:

  • Cung cấp thông tin về các chủ thể có thể sử dụng cơ chế khiếu nại
  • Phổ biến thông tin về cơ chế khiếu nại cho các chủ thể liên quan.

Không có

*Theo Luật SCDDA của Đức, các trách nhiệm này chỉ áp dụng cho nhà cung cấp trực tiếp. Nhà cung cấp gián tiếp chỉ phải thực hiện trách nhiệm phối hợp này trong trường hợp (i) Có các chỉ dấu rõ ràng về nguy cơ vi phạm về quyền con người-môi trường trong hoạt động của nhà cung cấp gián tiếp; và (ii) Doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh quyết định triển khai thực hiện các hoạt động thẩm định đối với nhà cung cấp gián tiếp.

** Theo Chỉ thị CSDDD của EU, các trách nhiệm này áp dụng chung cho cả nhà cung cấp/đối tác trực tiếp và gián tiếp. 

Nguồn: Tổng hợp của Nhóm Nghiên cứu TTWTO-VCCI

2. Trách nhiệm thực hiện các biện pháp phòng ngừa, xử lý rủi ro

Nhà cung cấp chỉ phải thực hiện các trách nhiệm này khi hoạt động kinh doanh của nhà cung cấp bị Đối tác EU/Đức xác định là có các rủi ro, tác động bất lợi về quyền con người-môi trường và yêu cầu nhà cung cấp thực hiện các biện pháp liên quan.

Cụ thể, khi được yêu cầu, nhà cung cấp Việt Nam phải tự mình hoặc cùng với doanh nghiệp EU/Đức triển khai thực hiện các biện pháp cụ thể nhằm ngăn chặn, giảm thiểu, xử lý và/hoặc khắc phục các rủi ro, tác động bất lợi về quyền con người-môi trường được nhận diện trong phạm vi hoạt động kinh doanh của mình.

Nội dung chi tiết của các trách nhiệm này phụ thuộc vào quy định của Chỉ thị/Luật về nghĩa vụ thẩm định cụ thể của doanh nghiệp EU/Đức như được tổng hợp tóm lược trong Bảng dưới đây.

Bảng: Trách nhiệm của nhà cung cấp trong thực hiện các biện pháp thẩm định

STT

Nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh (DN)

Trách nhiệm của nhà cung cấp/đối tác

Nhà cung cấp trực tiếp

Nhà cung cấp gián tiếp

I

Luật SCDDA của Đức

1

Thực hiện các biện pháp ngăn chặn

Tham gia thực hiện các biện pháp ngăn chặn sau đây theo yêu cầu của DN:

  • Ký cam kết tuân thủ (bằng hợp đồng) và triển khai thực hiện cam kết;
  • Tham gia đào tạo về các quyền con người-môi trường, về các bộ quy tắc ứng xử do DN triển khai;
  • Ký và phối hợp thực hiện các cơ chế kiểm soát theo yêu cầu của DN

Có thể được yêu cầu thực hiện một số biện pháp ngăn chặn, nếu DN nhận thấy có nguy cơ cao vi phạm

2

Thực hiện các biện pháp khắc phục vi phạm

Tham gia thực hiện các biện pháp khắc phục để chấm dứt vi phạm sau đây theo yêu cầu của DN:

  • Nỗ lực chấm dứt hành vi vi phạm càng sớm càng tốt;
  • Nếu không thể chấm dứt trong tương lai gần thì thực hiện kế hoạch chấm dứt vi phạm mà DN đặt ra.

Chú ý:

  • Nhà cung cấp có thể bị DN tạm đình chỉ quan hệ kinh doanh trong thời gian tìm cách chấm dứt vi phạm
  • Nhà cung cấp có thể bị DN chấm dứt quan hệ kinh doanh nếu vi phạm nghiêm trọng mà các biện pháp khắc phục không đạt hiệu quả.

II

Chỉ thị CSDDD của EU

1

Phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý, giảm thiểu, chấm dứt tác động bất lợi

Tham gia thực hiện các biện pháp theo yêu cầu của DN:

  • Phối hợp thực hiện kế hoạch hành động tương ứng của doanh nghiệp;
  • Ký cam kết (dạng hợp đồng) tuân thủ quy tắc ứng xử về quyền con người/môi trường của doanh nghiệp;
  • Tham gia các hoạt động nâng cao năng lực của DN (đào tạo, nâng cấp hệ thống quản lý, tiếp nhận các hỗ trợ kỹ thuật/tài chính liên quan của doanh nghiệp…);

Chú ý: Nhà cung cấp có thể bị DN từ chối ký tiếp/mở rộng hợp đồng nếu không thể ngăn chặn hoặc chấm dứt các tác động bất lợi

2

Thực hiện các biện pháp khắc phục

  • Tham gia cùng DN trong thực hiện các biện pháp khắc phục (nếu tác động bất lợi không do lỗi của mình hoặc chỉ một phần lỗi của mình);
  • Chủ động thực hiện các biện pháp khắc phục (nếu tác động xảy ra hoàn toàn do lỗi của mình).

Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI

3. Các quyền của nhà cung cấp Việt Nam trong thực hiện các biện pháp thẩm định

Trong quá trình thực hiện các biện pháp thẩm định theo yêu cầu, các nhà cung cấp không chỉ có nghĩa vụ mà còn được ghi nhận một số quyền liên quan. Chỉ thị CSDDD của EU đề cập tới nhiều biện pháp hỗ trợ mà doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) có thể đề nghị Đối tác EU thực hiện để tham gia hiệu quả vào quá trình thẩm định. Trong khi đó, Luật SCDDA của Đức tập trung vào các quyền của nhà cung cấp liên quan tới các thông tin/hoạt động mà Đối tác Đức yêu cầu nhà cung cấp thực hiện. 

(i)    Quyền được hỗ trợ theo Chỉ thị CSDDD của EU

Chỉ thị quy định doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải có biện pháp hỗ trợ cho các đối tác có quy mô nhỏ và vừa (SME). Như vậy, nhà cung cấp Việt Nam (suy đoán phần lớn là SME) tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Chỉ thị có thể được hưởng các hỗ trợ này khi thực hiện các trách nhiệm liên quan.

Cụ thể, Chỉ thị quy định 02 nhóm biện pháp hỗ trợ cho các nhà cung cấp là SME, bao gồm (i) các biện pháp hỗ trợ bắt buộc và (ii) các biện pháp được khuyến khích thực hiện. Cả hai nhóm này đều nằm trong nhóm các biện pháp ngăn chặn, giảm thiểu hoặc chấm dứt các tác động bất lợi (Nghĩa vụ 3 và 4) mà doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện theo Chỉ thị.

•    Nhóm các hỗ trợ bắt buộc

Điều 10-11 Chỉ thị quy định doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu tác động trong hoạt động kinh doanh của SME, trong đó bao gồm cả biện pháp hỗ trợ nhóm đối tượng này. 

Về hình thức, các biện pháp hỗ trợ này có thể được thực hiện thông qua các hoạt động sau:

- Cung cấp, cho phép đối tác SME tiếp cận các hoạt động xây dựng năng lực, đào tạo, nâng cấp hệ thống quản lý;

- Hỗ trợ tài chính cho đối tác SME (tài trợ trực tiếp, khoản vay lãi suất thấp, cam kết tiếp tục thuê gia công, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn) nếu việc tuân thủ Bộ Quy tắc ứng xử (Code of Conduct – CoC) hoặc triển khai các biện pháp trong kế hoạch phòng ngừa của doanh nghiệp gây nguy hiểm cho sự tồn tại của đối tác.

Về cách thức và mức độ hỗ trợ, Chỉ thị không đặt ra các yêu cầu cụ thể mà quy định doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải bảo đảm thực hiện các hỗ trợ này một cách có mục tiêu (targeted) và tương xứng (proportionate) cho từng đối tác SME khi cần thiết xét theo nguồn lực, mức độ hiểu biết, các hạn chế cụ thể của đối tác đó.
Như vậy, căn cứ vào tình hình cụ thể khi thực hiện các trách nhiệm thẩm định liên quan, đối tác Việt Nam là SME có thể đề xuất doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh thực hiện một hoặc một số các biện pháp hỗ trợ phù hợp, trong đó đáng chú ý là các biện pháp hỗ trợ tài chính để triển khai các tiêu chuẩn phức tạp, tốn kém về quyền con người-môi trường.

•    Nhóm các hỗ trợ khuyến khích thực hiện

Ngoài các biện pháp hỗ trợ bắt buộc nêu trên, Chỉ thị còn khuyến khích doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh thực hiện một số biện pháp hỗ trợ nhà cung cấp SME khi thích hợp:

- Tham vấn đối tác SME về các kỳ vọng/mục tiêu của doanh nghiệp trong chấm dứt hoặc giảm thiểu các tác động bất lợi liên quan;

- Cung cấp hoặc tạo điều kiện tiếp cận các hoạt động xây dựng năng lực, hướng dẫn, hỗ trợ hành chính hoặc tài chính (ví dụ khoản vay, khoản hỗ trợ tài chính).

Tuy nhiên, để hài hòa lợi ích, Chỉ thị nêu rõ việc thực hiện các biện pháp khuyến khích này cần căn cứ vào nguồn lực, hiểu biết và các hạn chế cụ thể của từng đối tác SME. 

(ii)    Quyền thông tin và bảo mật của nhà cung cấp theo Luật SCDDA của Đức

Luật SCDDA của Đức không quy định về các biện pháp hỗ trợ cho nhà cung cấp là SME, tuy nhiên lại tập trung vào một số quyền quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà cung cấp trong quan hệ với doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh liên quan tới việc thực thi Luật này. 

•    Quyền từ chối các yêu cầu có tính lạm dụng của doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh

Theo quy định của Luật SCDDA, doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh không được chuyển các nghĩa vụ thẩm định của mình sang các nhà cung cấp. Do đó, mặc dù có trách nhiệm phối hợp với doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh để triển khai các nghĩa vụ thẩm định theo quy định của Luật, các nhà cung cấp có quyền từ chối yêu cầu phối hợp của doanh nghiệp trong trường hợp hoạt động được yêu cầu bản chất là nghĩa vụ thẩm định của chính doanh nghiệp. 

Cụ thể, nhà cung cấp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh của Luật SCDDA Đức có thể từ chối yêu cầu thực hiện các công việc sau đây:

- Tự thực hiện việc đánh giá phân tích rủi ro trong hoạt động kinh doanh của mình;

- Tự xem xét xem mình cần thực hiện các biện pháp ngăn chặn, xử lý nào khi phát hiện rủi ro trong hoạt động kinh doanh của mình;
- Tự thiết lập hệ thống quản lý rủi ro, cơ chế tiếp nhận xử lý khiếu nại hay thực hiện nghĩa vụ lưu trữ - báo cáo cho Cơ quan có thẩm quyền về thẩm định chuỗi cung ứng Đức (BAFA) về các hoạt động thẩm định chuỗi cung ứng liên quan đến mình.

•    Quyền từ chối cung cấp một số thông tin

Theo Luật SCDDA, doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh có quyền yêu cầu các nhà cung cấp phối hợp thực hiện nghĩa vụ thẩm định, tuy nhiên quyền yêu cầu này bị hạn chế chỉ ở các hoạt động phối hợp cần thiết và có liên quan trực tiếp tới việc thực hiện các nghĩa vụ thẩm định. 

Như vậy, nhà cung cấp Việt Nam có thể từ chối yêu cầu cung cấp thông tin sau đây:

- Yêu cầu cung cấp thông tin mà không giải thích được các thông tin yêu cầu có liên quan như thế nào tới việc thực hiện đánh giá, phân tích các rủi ro/vi phạm đã được xác định;

- Yêu cầu cung cấp thông tin thuộc bí mật kinh doanh của nhà cung cấp mà không có thỏa thuận bảo mật thông tin hoặc không chấp nhận bản tóm lược không mật…

•    Quyền yêu cầu cung cấp thông tin

Để bảo đảm minh bạch và ngăn chặn tình trạng lạm dụng, Luật SCDDA của Đức quy định nhà cung cấp nên yêu cầu doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh:

- Chia sẻ các nguồn lực, thông tin và các công cụ nhận diện rủi ro/vi phạm (để hiểu rõ hơn về cách doanh nghiệp xác định rủi ro/vi phạm liên quan tới nhà cung cấp);

- Làm rõ các rủi ro/vi phạm cụ thể mà doanh nghiệp xác định là liên quan tới nhà cung cấp;

Làm rõ cách thức phối hợp trên thực tế và các hỗ trợ mà doanh nghiệp có thể đưa ra cho nhà cung cấp.

Nguồn: Nhóm WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI