Cam kết về SPS trong Hiệp định EVFTA và UKVFTA
Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu - EU (EVFTA) là một FTA thế hệ mới giữa Việt Nam và 27 nước thành viên EU. EVFTA được ký kết ngày 30/6/2019 và được phê chuẩn bởi Nghị viện châu Âu vào ngày 12/2/2020, và được Quốc hội Việt Nam phê chuẩn vào ngày 8/6/2020. Ngày 30/3/2020, Hội đồng châu Âu cũng đã thông qua EVFTA. Đối với EVFTA, do đã hoàn tất thủ tục phê chuẩn, Hiệp định này đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2020.
Hiệp định gồm 17 chương, 2 nghị định thư và nhiều phụ lục kèm theo, điều chỉnh các lĩnh vực như thương mại hàng hóa, quy tắc xuất xứ, hải quan…. Trong đó, Chương 6 quy định các cam kết về vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS).
Chương 6 bao gồm các quy định toàn diện về việc xây dựng, áp dụng và quản lý các biện pháp SPS giữa Việt Nam và EU. Bên cạnh việc tái khẳng định các quyền và nghĩa vụ theo Hiệp định SPS của WTO, chương này còn thiết lập nhiều cam kết mang tính thực thi cao nhằm tạo thuận lợi cho thương mại song phương. Nội dung chương bao gồm các quy định về cơ quan có thẩm quyền và đầu mối liên hệ; thủ tục và yêu cầu nhập khẩu; cơ chế xác minh và kiểm tra; thủ tục lập danh sách cơ sở được phép xuất khẩu; công nhận khu vực hóa đối với dịch bệnh và sâu bệnh; công nhận tương đương các biện pháp SPS; minh bạch và trao đổi thông tin; tham vấn; áp dụng các biện pháp khẩn cấp; hỗ trợ kỹ thuật và đối xử đặc biệt dành cho Việt Nam; cùng với việc thành lập Ủy ban SPS để giám sát và thúc đẩy thực thi các cam kết của chương.
Điểm nổi bật của Chương SPS trong EVFTA là việc thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý của hai bên, đồng thời thúc đẩy công nhận tương đương, công nhận vùng an toàn dịch bệnh và đơn giản hóa thủ tục đối với các cơ sở sản xuất đáp ứng yêu cầu SPS. Bên cạnh đó, EU cũng cam kết hỗ trợ kỹ thuật và xem xét các nhu cầu đặc thù của Việt Nam trong quá trình thực thi các quy định SPS mới, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa nông sản, thực phẩm của Việt Nam tiếp cận thị trường EU.
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) được xây dựng dựa trên việc kế thừa và tích hợp các điều khoản của Hiệp định EVFTA để đảm bảo tính liên tục trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Vương quốc Anh sau khi quốc gia này rời EU. Theo quy định tại Điều 2 của văn kiện UKVFTA, các nội dung của EVFTA được đưa vào và trở thành một phần của UKVFTA theo nguyên tắc “mutatis mutandis” (nghĩa là áp dụng tương tự với những sửa đổi kỹ thuật cần thiết). Cụ thể, toàn bộ Chương 6 của EVFTA đã được tích hợp vào UKVFTA. Do đó, các cam kết về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, kiểm dịch, và minh bạch hóa thông tin trong UKVFTA về cơ bản là tương đương với EVFTA. Các quy định chi tiết về SPS trong UKVFTA có thể tham khảo chi tiết các quy định tại Chương 6 của EVFTA để hiểu rõ khung pháp lý áp dụng trong UKVFTA, ngoại trừ một số điều chỉnh kỹ thuật nhỏ về cơ quan thẩm quyền và đầu mối liên hệ để phù hợp với bối cảnh song phương.
Chương SPS của EVFTA được đánh giá là một trong những chương SPS có mức độ cam kết cao và toàn diện nhất trong các FTA mà Việt Nam tham gia. Các quy định không chỉ góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm và kiểm soát dịch bệnh mà còn tăng cường tính minh bạch, khả năng hợp tác và tạo thuận lợi thương mại, qua đó mở rộng cơ hội cho nông sản, thực phẩm và thủy sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh.
Chương 6 - SPS trong Văn kiện EVFTA (Tiếng Anh) (Tiếng Việt) (Tóm lược)
Nguồn: Tổng hợp bởi Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI