Hưởng thuế 0% là chưa đủ để hàng Việt dễ dàng vào Bắc Âu
13/11/2026 69Hiệp định VEFTA mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Bắc Âu với cam kết xóa bỏ thuế quan đối với hơn 90% số dòng thuế ngay khi có hiệu lực. Tuy nhiên, ưu đãi thuế chỉ là điều kiện cần; để biến cơ hội thành lợi thế xuất khẩu, doanh nghiệp Việt còn phải vượt qua những rào cản khắt khe về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.
Dư địa xuất khẩu lớn tại nhóm thị trường thu nhập cao
VEFTA được ký kết ngày 18/10/2026 giữa Việt Nam và bốn quốc gia thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.
Phát biểu Tại hội thảo “Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA): Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, dù không phải một liên minh thuế quan thống nhất, bốn nước EFTA có điểm chung là thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm cao nhất thế giới, đi cùng sức mua lớn. Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EFTA cũng có tính bổ trợ rõ nét. Trong khi các nước EFTA có thế mạnh về công nghệ cao, tài chính, dược phẩm và năng lượng, Việt Nam lại có lợi thế trong sản xuất, chế biến nông sản, thủy sản và hàng công nghiệp tiêu dùng.
Theo số liệu của cơ quan hải quan, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và EFTA đạt khoảng 1,92 tỷ USD, tăng 29% so với năm trước. Trong đó, Việt Nam nhập khẩu khoảng 1,52 tỷ USD, chủ yếu là máy móc, thiết bị và dược phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Ở chiều ngược lại, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam mới đạt 405 triệu USD, với các mặt hàng chủ lực như dệt may, giày dép, thủy sản, thiết bị điện và cơ khí.
Bà Nguyễn Sơn Trà - Phụ trách Phòng WTO, Đàm phán và Thực thi Hiệp định, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, kim ngạch xuất khẩu 405 triệu USD hiện nay còn khiêm tốn nhưng cho thấy dư địa tăng trưởng đáng kể tại thị trường EFTA. Sức hấp dẫn của khu vực này không nằm ở quy mô dân số mà ở chất lượng thị trường và yêu cầu cao về uy tín hàng hóa. Nếu doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng được các tiêu chuẩn của người tiêu dùng Thụy Sĩ hay Na Uy, đó sẽ là lợi thế quan trọng để tiếp cận nhiều thị trường khó tính khác trên thế giới.
Bà Nguyễn Phương Linh, Trưởng phòng Hội nhập kinh tế tài chính, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, theo cam kết, các nước EFTA sẽ xóa bỏ thuế quan ngay khi hiệp định có hiệu lực đối với hơn 90% số dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam. Toàn bộ mặt hàng công nghiệp và thủy sản được hưởng thuế suất 0% ngay lập tức. Nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, rau quả và mật ong cũng được hưởng ưu đãi thuận lợi.
Đáng chú ý, việc cắt giảm thuế của EFTA được thực hiện ngay tại thời điểm hiệp định có hiệu lực, thay vì chia thành lộ trình kéo dài nhiều năm như ở một số hiệp định thương mại khác.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 86,7% số dòng thuế nhập khẩu từ EFTA, với lộ trình tối đa 15 năm, bao phủ gần 100% kim ngạch nhập khẩu. Việt Nam cũng cam kết cắt giảm thuế xuất khẩu đối với 69 dòng thuế liên quan đến khoáng sản và tài nguyên chiến lược mà các đối tác EFTA quan tâm.
Không chỉ dừng ở thương mại hàng hóa, VEFTA còn mở rộng cam kết trong các lĩnh vực dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử. Qua đó, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và phương thức quản trị tiên tiến.
Rào cản phi thuế quan
Dù ưu đãi thuế quan rất đáng kể, việc hàng hóa được giảm thuế không đồng nghĩa với khả năng tự động tiếp cận thị trường. Với VEFTA, thách thức lớn nằm ở các hàng rào kỹ thuật (TBT), quy định vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS), cùng những yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững. Người tiêu dùng tại Bắc Âu đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm xã hội, điều kiện lao động, bảo vệ môi trường và tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
“Việc chủ động nâng cấp quy trình sản xuất theo hướng xanh, ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng và thực hiện đầy đủ trách nhiệm xã hội sẽ là nền tảng bền vững giúp hàng hóa Việt vượt qua các rào cản phi thuế quan”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Bà Nguyễn Sơn Trà dẫn chứng, khi xuất khẩu đồ gỗ sang thị trường Bắc Âu, ngoài kiểu dáng và chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu gỗ có hợp pháp hay không. Nếu không đáp ứng các yêu cầu về môi trường, hàng hóa có thể bị từ chối nhập khẩu.
Một vấn đề khác là sự khác biệt về chính sách giữa các nước thành viên EFTA. Đây không phải liên minh thuế quan chung nên các quốc gia vẫn có biểu thuế và quy định quản lý nhập khẩu riêng. Thụy Sĩ và Liechtenstein sử dụng chung một biểu thuế, trong khi Na Uy và Iceland áp dụng chính sách riêng.
Đối với nông sản, mức độ mở cửa thị trường cũng có sự chênh lệch đáng kể: Thụy Sĩ mở cửa 40% số dòng thuế, Na Uy là 53% và Iceland là 74%. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ mã HS, biểu thuế và quy định kỹ thuật của từng thị trường, thay vì áp dụng một cách tiếp cận chung cho toàn khối.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, khoảng thời gian từ nay đến khi VEFTA chính thức có hiệu lực chính là “cửa sổ chuẩn bị” có ý nghĩa quyết định đối với cộng đồng doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần tránh hai sai lầm: thụ động chờ đến khi hiệp định có hiệu lực mới bắt đầu tìm hiểu thị trường và mặc nhiên tính các ưu đãi thuế quan của VEFTA vào giá bán trong những hợp đồng được ký kết khi hiệp định chưa có hiệu lực pháp lý.
Hiệp định VEFTA mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Bắc Âu với cam kết xóa bỏ thuế quan đối với hơn 90% số dòng thuế ngay khi có hiệu lực. Tuy nhiên, ưu đãi thuế chỉ là điều kiện cần; để biến cơ hội thành lợi thế xuất khẩu, doanh nghiệp Việt còn phải vượt qua những rào cản khắt khe về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.
Việc tận dụng được cơ hội từ VEFTA vì vậy không chỉ phụ thuộc vào mức thuế được cắt giảm, mà còn nằm ở khả năng chủ động nâng cấp năng lực sản xuất, quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.
Nguồn: Kỳ Thư, Tạp chí Đầu tư Tài chính