Đối tượng áp dụng EUDR

Theo quy định, EUDR chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh (không phụ thuộc quốc tịch EU hay nước ngoài) có hoạt động xuất khẩu từ EU, hoặc đưa vào lưu thông trên thị trường EU hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR.

Trên thực tế, ngoại trừ một tỷ lệ nhỏ các chủ thể kinh doanh nước ngoài trực tiếp đứng tên trong Tờ khai nhập khẩu/xuất khẩu hàng hóa tại cửa khẩu EU, phần lớn đối tượng áp dụng của EUDR là các chủ thể kinh doanh quốc tịch EU.

Về chi tiết, EUDR áp dụng cho các chủ thể kinh doanh EU thuộc 02 nhóm sau:

Chủ thể kinh doanh sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu (Operator)

Nhóm này bao gồm các tổ chức, cá nhân kinh doanh đưa hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR vào lưu thông trên thị trường EU (tức là bao gồm cả hoạt động sản xuất và tiêu thụ trong nội địa EU, hoạt động nhập khẩu từ nước ngoài để đưa vào thị trường EU), và/hoặc xuất khẩu các hàng hóa này từ EU ra thị trường thế giới.

Trên thực tế, nhóm này chủ yếu là:

  • Các chủ thể kinh doanh xuất khẩu hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR từ EU ra các nền kinh tế ngoài EU (tức người đứng tên trên Tờ khai xuất khẩu hàng hóa từ EU).
  • Các nhà sản xuất nội địa đưa hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR mà họ sản xuất ở EU ra tiêu thụ tại thị trường EU (tiêu thụ nội địa).
  • Các chủ thể kinh doanh nhập khẩu hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR từ nước ngoài vào EU (tức người đứng tên trên Tờ khai nhập khẩu hàng hóa vào EU).

Mặc dù các nghĩa vụ theo EUDR được quy định chung cho các chủ thể kinh doanh sản xuất, xuất nhập khẩu (Operator), tùy thuộc quy mô (siêu nhỏ, nhỏ, vừa, lớn), vị trí trong chuỗi cung ứng (thượng nguồn, hạ nguồn), và/hoặc nguồn cung hàng hóa (từ nước nguy cơ cao-tiêu chuẩn-thấp)… một số nghĩa vụ có thể được rút gọn, đơn giản hóa (ví dụ với các chủ thể kinh doanh quy mô siêu nhỏ, nhỏ, vừa, hoặc chủ thể kinh doanh hạ nguồn).

Chủ thể kinh doanh thương mại (Trader)

Nhóm này bao gồm các tổ chức, cá nhân kinh doanh tham gia vào chuỗi cung ứng ở EU để đưa hàng hóa liên quan lưu thông trên thị trường EU trừ trường hợp đã thuộc về nhóm “Operator” ở trên.

Ví dụ phổ biến nhất của các chủ thể kinh doanh thương mại là các nhà bán lẻ, bán buôn ở EU mà chỉ tham gia phân phối hàng hóa thuộc diện điều chỉnh của EUDR nhưng không trực tiếp nhập khẩu hoặc sản xuất ra hàng hóa đó.

Tương tự với trường hợp chủ thể kinh doanh sản xuất, xuất nhập khẩu, tùy thuộc quy mô (siêu nhỏ, nhỏ, vừa, lớn) của chủ thể kinh doanh thương mại mà một số nghĩa vụ theo EUDR của chủ thể kinh doanh thương mại có thể được rút gọn hoặc giản lược.

Lưu ý với doanh nghiệp

Nhìn từ góc độ nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài vào EU, do EUDR chỉ áp dụng cho các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa thuộc diện điều chỉnh, việc xem xét trách nhiệm tuân thủ EUDR phải căn cứ cả 2 tiêu chí, bao gồm (i) người nhập khẩu có phải chủ thể kinh doanh không; và (ii) người đó có trực tiếp thực hiện việc đưa hàng hóa vào/lưu thông trên thị trường EU hay không.

Sau đây là một số ví dụ cụ thể:

  • Nếu một Viện nghiên cứu phi lợi nhuận ở EU mua bàn ghế gỗ Việt Nam để lắp đặt tại các cơ sở của Viện, thì khi họ tự nhập khẩu lô hàng này sẽ không phải thực hiện các nghĩa vụ theo EUDR. Lý do là người nhập khẩu (Viện nghiên cứu phi lợi nhuận) không phải chủ thể kinh doanh.
  • Nếu doanh nghiệp A ở EU đứng tên trên Tờ khai nhập khẩu lô bàn ghế gỗ từ Việt Nam thì doanh nghiệp A bắt buộc phải thực hiện các nghĩa vụ theo EUDR. Lý do là A là chủ thể kinh doanh, và là người trực tiếp đưa hàng hóa vào thị trường EU, kể cả là lô bàn ghế đó được A sử dụng tại các xưởng, cơ sở kinh doanh của chính mình hay bán lại cho chủ thể khác.

Cũng ở ví dụ trên, nếu doanh nghiệp A bán lại một phần của lô bàn ghế cho doanh nghiệp B để B sử dụng cho nhân viên tại cơ sở kinh doanh của mình và một phần cho doanh nghiệp C để C bán lẻ cho người tiêu dùng thì doanh nghiệp A phải thực hiện nghĩa vụ theo EUDR (với tư cách Operator), doanh nghiệp C phải thực hiện nghĩa vụ theo EUDR (với tư cách Trader) (vì cả 2 đều đưa hàng hóa vào/lưu thông trên thị trường EU), trong khi doanh nghiệp B không phải thực hiện nghĩa vụ theo EUDR (dù B là chủ thể kinh doanh nhưng B chỉ là người sử dụng, không đưa hàng vào thị trường).

  • Nếu doanh nghiệp Việt Nam bán lô bàn ghế cho người mua EU (dù là doanh nghiệp hay người tiêu dùng) nhưng trực tiếp thực hiện việc nhập khẩu lô hàng và giao tới tận kho/cơ sở của người mua EU thì doanh nghiệp Việt Nam phải thực hiện các nghĩa vụ quy định tại EUDR. Lý do là doanh nghiệp Việt Nam là chủ thể kinh doanh và tự mình đưa hàng hóa vào thị trường EU.

Tuy nhiên, cũng trong ví dụ trên, nếu việc bán lô hàng ghế được thực hiện qua một sàn thương mại điện tử và sàn này nhận một khoản phí từ doanh nghiệp Việt Nam để thực hiện toàn bộ quá trình nhập khẩu và giao tới người mua EU thì sàn thương mại điện tử sẽ chịu trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ EUDR mà không phải doanh nghiệp Việt Nam. Lý do là sàn thương mại điện tử là chủ thể kinh doanh đã đứng tên Tờ khai hải quan đưa lô hàng vào lưu thông trên thị trường EU.

Nguồn: Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI