Chưa có tiếng nói chung giữa nhà nước và DN mía đường
05/03/2015 31(TBKTSG Online) – Đại diện cơ quan quản lý nhà nước – cụ thể ở đây là lãnh đạo Bộ Công thương – và Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã có những ý kiến trái ngược nhau về thực trạng quản lý và phát triển ngành mía đường. Một bên cho rằng các doanh nghiệp thụ động, dựa vào bảo hộ và không tích cực chuẩn bị cho hội nhập, trong khi bên kia cho rằng cơ chế, chính sách của nhà nước là bất cập, xa rời thực tiễn và tạo điều kiện cho sự cạnh tranh không lành mạnh.
Câu chuyện không mới, xoay quanh một khởi điểm là Bộ Công thương cho phép Tập đoàn Hoàng Anh-Gia Lai (HAGL) nhập khẩu đường do tập đoàn này sản xuất tại Lào về tiêu thụ trong nước. Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú, trong một bài viết đầu tuần này, nhấn mạnh đến xu thế không thể đảo ngược là chuyện hội nhập kinh tế, và do vậy không thể mãi bảo hộ ngành mía đường.
Lập luận của Bộ Công thương
Theo các cam kết WTO, năm 2015, Việt Nam phải cấp hạn ngạch nhập khẩu khoảng 81.000 tấn đường với mức thuế suất ưu đãi dành cho các thành viên WTO là 25% đối với đường thô và 40% đối với đường trắng. Trong khi đó, Việt Nam “dành cho các thành viên ASEAN mức thuế suất ưu đãi trong hạn ngạch 5% đối với cả đường trắng và đường thô và sẽ tự do hóa nhập khẩu đường của các nước ASEAN vào thời điểm năm 2018.” Riêng theo thỏa thuận với Lào, theo Thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú, Việt Nam dành ưu đãi thuế suất thuế nhập khẩu 2,5% đối với mặt hàng đường của Lào khi nhập khẩu nằm trong lượng hạn ngạch chung theo cam kết WTO của Việt Nam.
Lãnh đạo Bộ Công thương nhấn mạnh rằng thời gian không còn nhiều cho chuyện bảo hộ ngành mía đường, vì thiếu vắng sự cạnh tranh sẽ không giúp cho doanh nghiệp lớn lên được, thậm chí còn gây nhiều thiệt hại cho người tiêu dùng nội địa do phải sử dụng sản phẩm với giá cao và chất lượng kém.
Thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú nêu ra nhiều dữ liệu trong bài viết của mình để chứng minh rằng các doanh nghiệp mía đường nội địa đang tự thua khi không có khả năng tạo ra sản phẩm có giá cạnh tranh, không thiết lập được vùng nguyên liệu và áp dụng khoa học kỹ thuật nâng cao năng suất để ổn định đời sống nông dân và ổn định sản xuất của mình…
Còn đối với việc cho phép HAGL nhập khẩu đường tiêu thụ nội địa, ông Nguyễn Cẩm Tú cho rằng đây thực chất là “sản phẩm của Việt Nam”, và “việc nhập khẩu đường của HAGL thực chất cũng chỉ là đường do Việt Nam sản xuất mà thôi.” Các doanh nghiệp cần phải tập cạnh tranh với HAGL, xem đó như một “áp lực tái cơ cấu, mua bán, sáp nhập nhằm mở rộng quy mô đầu tư, tăng cường hiệu quả... Tập cạnh tranh với một doanh nghiệp Việt Nam thành công thì ngành mía đường của Việt Nam mới đững vững được trước áp lực cạnh tranh với khu vực và thế giới.”
“Nhà máy đường của Hoàng Anh – Gia Lai đầu tư tại Lào thành công cũng có nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam thành công và ngược lại nếu thất bại thì doanh nghiệp Việt Nam thất bại, ngân hàng Việt Nam mất tiền, người lao động Việt Nam mất việc và gánh nặng thuộc về nền kinh tế Việt Nam,” Thứ trưởng nhấn mạnh.
Phản bác của Hiệp hội Mía đường
Chỉ một ngày sau khi có bài viết của Thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú, Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) có một công văn do Tổng thư ký VSSA Nguyễn Hải ký hôm 3-3, phản bác phần lớn ý kiến của lãnh đạo Bộ Công thương.
Hiệp hội cho rằng bài viết của thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú “có lẽ do thiếu thông tin hay chỉ nghe thông tin một chiều chưa được kiểm chứng tính chính xác.”
Theo VSSA, lãnh đão Bộ Công thương có sự lầm lẫn về các khái niệm giá thành, giá tiêu thụ nội địa, và giá thương mại thế giới.
Giá thành đường của Việt Nam hiện nay có cao hơn một số nước trong khu vực và trên thế giới nhưng không phải là quá cao, trong khi giá đường tiêu thụ nội địa của Việt Nam thấp hơn nhiều nước trên thế giới – chỉ cao hơn một số ít nước như Brazil, Ấn Độ, nên không thể nói là người tiêu dùng phải mua đường trong nước với giá cao. Trích nguồn từ Tổ chức đường thế giới (ISO), Hiệp hội cho rằng giá sỉ đường tiêu thụ nội địa tại Việt Nam năm 2014 và tháng 1-2015 thấp hơn nhiều nước như Trung Quốc, Nga, Mỹ, Liên minh châu Âu, Mexico, hay, theo nguồn USDA, thậm chí còn thấp hơn các nước ASEAN như Thái Lan, Indonesia, và Philippines.
Điểm khác biệt, theo Hiệp hội, là giá đường thương mại hay giá đường hàng hoá, hiện nay khá thấp, dao động ở mức 379,1-407.9 đôla Mỹ/tấn tính từ đầu năm 2015 đến 6-2-2015. Ngoài hạn ngạch nhập khẩu đường theo cam kết WTO, một lượng đáng kể đường thương mại đã nhập lậu vào thị trường nội địa, cạnh tranh bất bình đẳng với các doanh nghiệp đường trong nước.
Về lập luận cho rằng đường do HAGL sản xuất tại Lào nên được xem là đường trong nước, Hiệp hội Mía đường bác bỏ hoàn toàn.
Theo công văn này, Thủ tướng đã có Quyết định 26/2007/QĐ-TTg ngày 15-02-2007 và Quyết định 124/QĐ-TTg ngày 02/02/2012 phê duyệt quy hoạch mía đường và quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 đều không cho phép xây dựng thêm nhà máy đường mới.
“Nếu coi nhà máy đường của HAGL mới xây dựng ở Lào như là nhà máy đường Việt Nam thì có đúng với 2 Quyết định này không?” Hiệp hội đặt câu hỏi.
Hiệp hội đề nghị “đối với đường của HAGL tại Lào nếu được cho nhập về Việt Nam thì áp dụng như đường các nước trong khối ASEAN nhập khẩu vào Việt Nam trong lượng hạn ngạch thuế quan hằng năm và áp dụng thuế nhập khẩu theo ATIGA và hiệp định song phương giữa Việt Nam và Lào,… chứ không thể xem đó là đường sản xuất trong nước.”
Hiệp hội cũng bác bỏ một số nhận định khác trong bài viết của Thứ trưởng Nguyễn Cẩm Tú, chẳng hạn như chất lượng đường tinh luyện trong nước, quy mô sản xuất của các nhà máy đường, giá thành sản xuất mía… Theo Hiệp hội, còn khá nhiều bất cập trong chính sách của nhà nước, cũng như điều kiện đặc thù của ngành nông nghiệp, và “nông dân trồng mía và các doanh nghiệp mía đường không thể hoạt động vượt quá khuôn khổ hiện hành của luật pháp và của các chính sách quốc gia.”
Cần ngồi lại với nhau tìm giải pháp
Một điều rất rõ ràng và hiển nhiên là “nước sắp đến chân” khi mà tiến trình hội nhập kinh tế - trước mắt là trong khu vực - đã đến trước cửa nhà. Cảnh báo của Bộ Công thương là rất cấp thiết và hữu ích, vì nếu không tích cực thay đổi thì các doanh nghiệp mía đường sẽ sớm phá sản khi thị trường mở toang cửa vào năm 2018.
Tái cơ cấu ngành mía đường là chuyện phải làm, nhưng có lẽ trước hết các cơ quan quản lý cần ngồi lại với doanh nghiệp, lắng nghe và rà soát lại để nắm bắt đúng thực trạng của ngành, “định đúng bệnh” để có được tiếng nói chung trong việc điều trị, phục hồi và phát triển. Nếu không, sẽ khó mà tránh được những than phiền, thậm chí phản ứng quyết liệt của doanh nghiệp trước các chính sách của các cơ quan nhà nước – như đã lặp đi lặp lại trong thời gian qua mỗi khi thị trường đường trong nước biến động tiêu cực.
Nguồn: TBKTSG
- Doanh nghiệp Việt Nam lạc quan về triển vọng thương mại bất chấp áp lực chi phí
- Trung Quốc quan ngại về biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ
- Xuất nhập khẩu Việt Nam và Hoa Kỳ đạt gần 180 tỷ USD
- Điểm tựa giúp dệt may Việt Nam hướng tới mốc 49 tỷ USD
- CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng
