Úc và New Zealand có cam kết cao về ưu đãi thuế quan cho hàng hoá Việt Nam nhưng xuất khẩu của Việt Nam sang hai thị trường này vẫn yếu do nhiều thách thức.

Sau hai năm thực hiện Hiệp định khu vực thương mại tự do ASEAN – Úc – New Zealand (AANZFTA), kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Úc và New Zealand trong cả năm 2011 lần lượt là 2,5 tỉ đô la Mỹ (giảm hơn 7% so với cùng kỳ năm ngoái), và 151 triệu đô la Mỹ (tăng hơn 23%), theo Tổng cục Hải quan Việt Nam.

Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ Úc và New Zealand trong năm 2011 lần lượt là 2,1 tỉ đô la Mỹ (tăng 50% so với cùng kỳ năm trước) và 383,9 triệu đô la Mỹ (tăng gần 9%).

Trong hai năm qua, nhập khẩu mặt hàng lúa mì từ Úc, sữa và sản phẩm sữa từ New Zealand vào Việt Nam tăng cao. Vào năm 2011, lúa mì từ Úc chiếm gần 90% tổng nhập khẩu lúa mì của Việt Nam; nhập khẩu sữa và sản phẩm sữa nhập khẩu từ New Zealand chiếm gần 25% tổng nhập khẩu các mặt hàng này của Việt Nam.

Ưu đãi mạnh nhưng nhiều thách thức

Phát biểu trong hội thảo ngày 25-7 do Sở Công Thương và Trung tâm hỗ trợ hội nhập WTO TPHCM tổ chức, bà Cao Thanh Diệp thuộc Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, AANZFTA là hiệp định toàn diện nhất mà các nước ASEAN ký kết từ trước tới nay, vì các vấn đề như thương mại, đầu tư, dịch vụ,… đều được ký kết cùng lúc.

Ngoài ra, Úc và New Zealand có cam kết rất cao về mức độ cắt giảm thuế quan trong hiệp định này.

 

Theo cam kết, Úc, New Zealand và sáu nước ASEAN sẽ đưa 90% số dòng thuế về 0% vào năm 2015 và linh hoạt một số mặt hàng đến năm 2020.

Tuy nhiên, đến năm 2010, Úc và New Zealand đã đưa về thuế suất 0% lần lượt với 96,4% và 84,7% tổng số dòng thuế trong năm 2010, và đến năm 2011 lần lượt là 96,7% và 91,3% số dòng thuế.

Trong đó, nhiều mặt hàng Việt Nam xuất khẩu mạnh sang Úc hiện đều có thuế suất bằng 0%. Đó là dầu thô, điện thoại các loại và linh kiện, thuỷ sản, gỗ và sản phẩm gỗ, hạt điều, máy móc, thiết bị, giày dép, máy vi tính, sản phẩm từ chất dẻo, cà phê,…

Đối với thị trường New Zealand, một số mặt hàng Việt Nam có xuất khẩu mạnh vào thị trường này hiện cũng có thuế suất 0%, hoặc gần bằng 0%. Chẳng hạn như, gỗ và sản phẩm gỗ có thuế suất 1,1%, hạt điều 0%, thủy sản 0%, quặng và khoáng sản khác 0%.

Tuy nhiên, hai mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam là dệt may và da giày hiện vẫn chịu thuế suất cao khi xuất sang hai thị trường này. Cụ thể, hàng dệt may và một số phụ kiện dệt may Việt Nam xuất sang Úc có thuế suất 10-15%. Hàng dệt may và giày dép của Việt Nam xuất sang New Zealand cũng có thuế suất từ 5-19%, đồ nội thất thuế là 7%.

Theo bà Cao Thanh Diệp, hiện tại mặt hàng dệt may và da giày chưa có lợi thế lớn tại hai thị trường này, nhưng sẽ có lợi trong tương lai khi thuế tiếp tục được cắt giảm.

Thuế quan, theo bà Diệp, hiện không phải là trở ngại xuất khẩu chính cho hàng hoá của Việt Nam sang hai thị trường này, mà chính là hàng rào phi thuế và phương thức kinh doanh.

Hai thị trường trên có quy định về kiểm dịch khắt khe, tương đương với Mỹ, EU và Nhật Bản. Do đó, doanh nghiệp sản xuất hàng nông sản, hải sản, thực phẩm cần nghiên cứu kỹ những quy định chi tiết của Úc và New Zealand, như về kiểm dịch, thiết kế bao bì, cách thức đóng gói, tính trọng lượng, mạ băng,…. , theo ông Chu Thắng Trung, Phó vụ trưởng Vụ Thị trường châu Á Thái Bình Dương (Bộ Công Thương).

Một khi một lô hàng nông sản, thủy sản, thực phẩm bị vướng thì những lô hàng sau sẽ  bị kiểm tra 100% trong từ 5-6 chuyến hàng liên tiếp. Khi ấy, nếu bên phía nước nhập khẩu không phát hiện vi phạm thì mới dỡ dần việc kiểm tra chặt chẽ.

Yêu cầu về xuất xứ của hai thị trường này cũng cao hơn yêu cầu trong một số hiệp định tự do thương mại khác. Cụ thể, hàm lượng giá trị khu vực của hàng hoá phải không dưới 40%, trong khi trong hiệp định ASEAN-Ấn Độ hàm lượng này chỉ yêu cầu 35%. Quy tắc xuất xứ trong hiệp định này khá mở, nhưng phức tạp, liên quan nhiều đến kỹ thuật.

Ngoài ra, việc xâm nhập hai thị trường này cũng có một số thách thức. Đó là, xa cách địa lý, thị hiếu tiêu dùng khác biệt, doanh nghiệp Việt Nam thiếu thông tin về thị trường này, cạnh tranh gia tăng với Trung Quốc, Ấn Độ đặc biệt là hàng dệt may,….

Theo ông Huỳnh Khánh Hiệp, Phó giám đốc Sở Công Thương TPHCM, các mặt hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu vào Úc phải trải qua quá trình phân tích rủi ro nhập khẩu của Cơ quan An toàn sinh học, trong khi đó sự triển khai hợp tác giữa cơ quan chức năng hai nước còn chậm. Ngoài ra, việc tiến hành khảo sát và tiếp cận thị trường Úc, New Zealand cũng khá tốn kém.

Phải hiểu thị trường để khai thác tốt

Bà Trương Thị Bình, Trưởng phòng xuất khẩu Công ty cổ phần chế biến gỗ Đức Thành – đang xuất sản phẩm nhà bếp sang New Zealand, cho rằng doanh nghiệp nên tìm hiểu đặc điểm chung và riêng về sản phẩm, đối thủ cạnh tranh và các kênh phân phối tại New Zealand.

Công ty tìm hiểu thì biết người tiêu dùng New Zealand cảm thấy thất vọng khi tìm đến những sản phẩm Việt Nam, vì phần lớn sản phẩm na ná nhau. Do đó, công ty phát triển những sản phẩm riêng cho doanh nghiệp. Chẳng hạn, với mặt hàng thớt, thay vì hình tròn như những công ty khác, Đức Thành tạo thớt tò vò, có lỗ và rãnh để tạo nhiều công năng, quai tay cầm đan cói để tạo sản phẩm riêng biệt.

Ngoài mẫu mã đa dạng, sản phẩm cũng cần thích nghi với môi trường. Người New Zealand thích thiên nhiên, và gỗ tự nhiên, nên sản phẩm chỉ cần phun verni màu tự nhiên, chứ không thích màu giả cổ như các thị trường khác, bà Bình nói.

Ngoài ra, yêu cầu xông trùng của nước này có đặc điểm riêng. Đóng gói bao bì sản phẩm bằng gỗ cũng đòi hỏi kiểm tra về nấm và côn trùng khi xuất hàng đi. Doanh nghiệp cũng phải làm khai báo về phần phụ đóng gói này.

Bà Lê Hoàng Tố Nguyên, Trưởng phòng kinh doanh điều, Công ty cổ phần Long Sơn, cho biết, người dân Úc và New Zealand hưởng lợi lớn từ tài nguyên, khoáng sản, biển, nên họ khá thoải mái và không câu nệ về đón tiếp. Do đó, công ty luôn giữ quan hệ với khách hàng này vừa là đối tác vừa là bạn bè, trong cả những thời điểm hai bên không còn giao dịch với nhau.

Ngoài giá cả, khách hàng hai thị trường này cũng coi trọng chữ tín và chất lượng. Bà Nguyên cho biết, trước đó công ty có kinh doanh với Úc và New Zealand, nhưng sau đó khách hàng đã chuyển sang mua điều của công ty khác có giá thấp hơn. Tuy nhiên, trong năm 2010, khi giá điều nhân tăng cao, một số nhà xuất khẩu Việt Nam xù hợp đồng hoặc tăng giá, nên một số nhà nhập khẩu Úc không nhập được hàng như dự kiến. Sau việc này, họ quay lại các công ty uy tín để duy trì hàng ổn định, bà Nguyên cho biết.“Đến nay chúng tôi ký được nhiều hợp đồng lớn với Úc, New Zealand và thời gian giao hàng đến hết năm 2012”, bà Nguyên nói.

Theo ông Chu Thắng Trung, doanh nghiệp Úc muốn có giá chào sát thực tế, và muốn làm việc với người cung cấp trực tiếp là nhà sản xuất để cắt giảm chi phí trung gian.

Ngoài ra, việc chuẩn bị kỹ thông tin khi tham gia các hội chợ xúc tiến xuất khẩu sang Úc, New Zealand khá cần thiết, vì các hội chợ trước cho thấy, doanh nghiệp hai nước này đến rất nhanh chóng và xem xét thông tin xong là kết luận có thể làm việc tiếp không, ông Trung nói.

Nếu không tiến hành gặp gỡ trực tiếp, hoặc thông qua hội chợ, doanh nghiệp Việt Nam có thể gặp gỡ đối tác Úc, New Zealand thông qua thư điện tử, website. “Cách đây hơn một năm, chúng tôi làm việc với với tập đoàn Woolworths (Úc), họ tiến hành lựa chọn hồ sơ kỹ và yêu cầu các công ty Việt Nam gửi đúng mẫu, sau đó chọn doanh nghiệp rồi mới cử người sang gặp gỡ. Khi nhận được thư điện tử, văn bản của đối tác Úc, nếu doanh nghiệp trả lời kịp thời, nhanh chóng thì họ sẽ đánh giá cao”, ông Sơn chia sẻ.

Nguồn: Thời báo kinh tế Sài Gòn