Thương mại điện tử xuyên biên giới: Cơ hội lớn, yêu cầu cao

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang được xem là “con đường cao tốc” giúp doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế với chi phí hợp lý hơn, nhưng cũng đặt ra hàng loạt yêu cầu mới về vận hành, quản trị hàng tồn kho, bảo hộ tài sản trí tuệ, thanh toán quốc tế và khả năng xây dựng thương hiệu bền vững.

Xây dựng hệ thống vận hành để khai thác thương mại điện tử xuyên biên giới

Nhiều chuyên gia cho rằng, thương mại điện tử xuyên biên giới không còn là xu hướng mà đã trở thành một kênh xuất khẩu thực tế, giúp doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp không thể chỉ có sản phẩm tốt mà còn phải chuẩn bị chiến lược thị trường, năng lực vận hành và bảo vệ thương hiệu ngay từ đầu.

Theo bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào khả năng xây dựng thương hiệu, đổi mới sáng tạo và làm chủ tài sản trí tuệ.

Không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực để phát triển hệ thống cửa hàng ở nước ngoài. Vì vậy, thương mại điện tử xuyên biên giới được xem là con đường ngắn hơn, giúp doanh nghiệp trực tiếp tiếp cận khách hàng quốc tế với chi phí hợp lý hơn so với phương thức xuất khẩu truyền thống.

Tại hội thảo về xây dựng thương hiệu, phát triển xuất khẩu và bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số mới đây do VCCI tổ chức, ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc điều hành 5MSTAR, chuyên gia thương mại điện tử xuyên biên giới cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh nếu có chiến lược phù hợp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn thiếu hệ thống vận hành và chưa biết cách xây dựng thương hiệu bền vững.

Theo ông Dũng, thay vì phụ thuộc vào mô hình xuất khẩu B2B thông qua nhà nhập khẩu hoặc đại lý, doanh nghiệp có thể chuyển sang mô hình D2C Global, bán trực tiếp tới người tiêu dùng trên các nền tảng số. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí trung gian, chủ động dữ liệu thị trường và hiểu rõ nhu cầu khách hàng.

Tuy nhiên, thương mại điện tử xuyên biên giới không phải là câu chuyện “đưa hàng lên sàn rồi chờ đơn”. Doanh nghiệp cần biết khai thác hệ sinh thái của các nền tảng, từ kho vận, xử lý đơn hàng đến các chương trình đào tạo chính thống. Theo ông Dũng, xu hướng hiện nay là vận hành theo mô hình tinh gọn, không cần bộ máy quá lớn nhưng phải có đội ngũ hiểu sản phẩm, nền tảng, dữ liệu, tồn kho, chi phí quảng cáo, dòng tiền và trải nghiệm khách hàng.

Đặc biệt, quản trị tồn kho là bài toán quan trọng, nhất là với ngành thời trang có nhiều mẫu mã và vòng đời sản phẩm ngắn. Nếu dự báo nhu cầu không chính xác, chi phí lưu kho sẽ nhanh chóng làm giảm lợi nhuận. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tính toán đầy đủ giá vốn, vận chuyển, phí nền tảng, quảng cáo và lợi nhuận trước khi đưa sản phẩm lên sàn, thay vì chỉ tập trung vào doanh số.

Thương hiệu, sở hữu trí tuệ - “hộ chiếu” mở đường cho hàng Việt vươn xa

Theo Luật sư Lê Quang Vinh, Công ty Luật Bross & Partners, rủi ro lớn của nhiều doanh nghiệp Việt Nam là chưa coi trọng bảo hộ tài sản trí tuệ khi xuất khẩu. Đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam không đồng nghĩa thương hiệu sẽ được bảo hộ tại Mỹ, châu Âu, Trung Quốc hay Nhật Bản.

Vị luật sư này nhấn mạnh, trước khi đưa sản phẩm ra nước ngoài, doanh nghiệp cần trả lời 3 câu hỏi: đã có quyền tại thị trường mục tiêu hay chưa, ai đang kiểm soát thương hiệu và nếu xảy ra tranh chấp thì xử lý bằng công cụ nào. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi các nền tảng thương mại điện tử để phát hiện tình trạng giả mạo thương hiệu, sao chép sản phẩm hoặc bị đối tác đăng ký nhãn hiệu trước.

Kinh nghiệm từ các vụ tranh chấp thương hiệu như Phở Thìn 13 Lò Đúc cho thấy, doanh nghiệp cần đăng ký bảo hộ ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi xảy ra tranh chấp. Đối với các ngành có yếu tố sáng tạo như thời trang, bao bì hay thiết kế, việc phân biệt và bảo hộ đúng giữa nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và bản quyền cũng rất quan trọng để tránh khoảng trống pháp lý.

Chia sẻ về vấn đề thương hiệu, TS. Nguyễn Thanh Hoàn, chuyên gia cao cấp về quản trị doanh nghiệp, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Hợp tác Nghiên cứu ASEAN cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng lợi thế giá rẻ. Nếu chỉ chạy theo giá, biên lợi nhuận sẽ ngày càng thu hẹp và rất dễ mất thị trường vào những quốc gia có chi phí thấp hơn. Trong khi đó, người tiêu dùng tại các thị trường phát triển ngày càng quan tâm đến chất lượng, tính bền vững và câu chuyện phía sau sản phẩm.

Theo ông Hoàn, trước khi đưa thương hiệu ra thế giới, doanh nghiệp cần bảo đảm 3 yếu tố cốt lõi: sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường mục tiêu, nhãn hiệu và tài sản trí tuệ được đăng ký bảo hộ tại thị trường đó, đồng thời xây dựng được sự khác biệt cùng câu chuyện thương hiệu riêng.

Các chuyên gia đều cho rằng, thương mại điện tử xuyên biên giới mở ra cơ hội lớn nhưng không phải là “phép màu” cho xuất khẩu. Muốn khai thác hiệu quả kênh này, doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng bộ từ chất lượng sản phẩm, hệ thống vận hành, quản trị tài chính, dòng tiền đến chiến lược xây dựng và bảo vệ thương hiệu. Đây mới là nền tảng để phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính