Những vấn đề đặt ra cho “sân chơi” thuế tối thiểu toàn cầu

Việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu vào năm 2024 đang đặt ra bài toán khó cho Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đang phát triển khác. Theo đó, các công ty đa quốc gia có doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 750 triệu EUR trở lên sẽ phải chịu thuế tối thiểu 15%.

Ví dụ: Một DN FDI đầu tư vào Việt Nam đang được hưởng mức thuế ưu đãi là 10%. Khi thuế tối thiểu toàn cầu 15% được áp dụng thì DN này phải nộp thêm mức chênh lệch là 5% về nước đóng trụ sở của công ty mẹ. Khi đó , các ưu đãi thuế mà Việt Nam đang dành cho nhà đầu tư nước ngoài sẽ không còn ý nghĩa và môi trường đầu tư của nước ta có nguy cơ giảm tính cạnh tranh so với các nước khác.

Lo ngại về các nguy cơ đến đầu tư nước ngoài khi thời hạn áp loại thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ còn hơn 6 tháng, trong phiên chất vấn cuối tuần trước, các đại biểu QH đã đặt câu hỏi về các sự chuẩn bị của Chính phủ về các chính sách ứng phó với Thuế tối thiểu.

Phó Thủ tướng đã khẳng định Chính phủ đang nỗ lực để trình phương án về các chính sách thuế mới lên Quốc hội nếu kịp thì trong tháng 10 tới đây. Trong lúc chúng ta vẫn còn đang bàn thảo các chính sách thích ứng thì hầu hết các nước phát triển như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc... và cả các nước đang phát triển – các đối thủ cạnh tranh thu hút FDI với chúng ta như Malaysia, Singapo, Thái Lan..., đều đã nhanh chân công bố kế hoạch áp dụng hoặc hoàn thành quy trình sửa đổi nội luật để thích ứng với thuế tối thiểu toàn cầu. Rõ ràng, việc trước mắt cần làm là khẩn trương xây dựng các các chính sách thuế ưu đãi mới để không ảnh hưởng đến các dòng vốn ngoại, một động lực tăng trưởng trụ cột của nền kinh tế.

Câu hỏi lớn lúc này l à cách thức thiết kế các chính sách thuế ưu đãi mới như thế nào để vừa duy trì sự hấp dẫn với các DN ngoại, vừa đảm bảo lợi ích quốc gia? Hiện nay, các chính sách thuế của Việt Nam chủ yếu đang ưu đãi dựa trên thu nhập doanh nghiệp (bao gồm miễn, giảm thuế hoặc thuế suất ưu đãi). Nhiều chuyên gia đang kiến nghị Việt Nam xem xét chuyển sang các ưu đãi cho doanh nghiệp dựa trên chi phí nhưu chi phí nghiên cứu phát triển trong các lĩnh vực ưu tiên đầu tư.

Amkor là Tập đoàn công nghệ của Mỹ tiên phong trong đóng gói vi mạch điện tử và là đối tác sản xuất chiến lược cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Samsung và Apple. Năm 2021, việc Tập đoàn này quyết định đầu tư 1,6 tỷ USD vào lĩnh vực công nghiệp bán dẫn ở Việt Nam là sự kiện thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng đầu tư toàn cầu vì công nghiệp bán dẫn chưa hề phát triển tại Việt Nam. Dự kiến đưa vào vận hành từ tháng 10 tới đây, Nhà máy của Amkor đang được kỳ vọng sẽ là điểm khởi đầu để “dẫn vốn” vào ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam.

Bán dẫn là một trong các lĩnh vực công nghệ cao đang được Việt Nam ưu tiên đầu tư. Theo hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - OECD, trong một số lĩnh vực ưu tiên, các nước vẫn có thể thiết kế một số hình thức ưu đãi DN FDI mà không vi phạm quy định của thuế Tối thiểu toàn cầu. Ví dụ như các ưu đãi dựa trên chi phí như Trợ cấp trực tiếp hoặc Cấn trừ thuế có thể được hoàn ... dành cho các doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp có các dự án đầu tư quy mô lớn.

Trước những đề xuất của Doanh nghiệp, Tổng cục Thuế cho biết cơ quan này cũng đang nghiên cứu những hỗ trợ vào các khoản chi phí cụ thể cho doanh nghiệp FDI theo thông lệ chung, cũng như quy định của thuế tối thiểu toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định việc thiết kế các ưu đãi dựa trên chi phí cần đảm bảo minh bạch, rõ ràng, và có tính chọn lọc. Với loại hình ưu đãi này, cơ quan thuế có thể phân tích được rõ ràng từng đồng ưu đãi bỏ ra sẽ thu lại lợi ích đầu tư như thế nào cho Nhà nước. Qua đó, hiệu quả của chính sách ưu đãi đầu tư sẽ được tính toán chính xác hơn.

Ưu đãi về chi phí thì còn mới ở Việt Nam. Nhưng n hìn rộng ra trên thế giới, nhiều nước phát triển đã và đang áp dụng những chính sách ưu đãi dựa trên chi phí. Đây là biện pháp phổ biến và được coi là hiệu quả trong việc tập trung thúc đẩy sự phát triển của một số ngành mà các quốc gia đó ưu tiên phát triển.

Tại châu Âu, các ưu đãi doanh nghiệp dựa trên chi phí được áp dụng phổ biến, bao gồm ưu đãi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, trợ cấp đầu tư, việc làm và đào tạo.

- Anh thực hiện chương trình cấn trừ chi phí nghiên cứu và phát triển (RDEC), cho phép mức cấn trừ chi phí vào thu nhập là 20% đối với các doanh nghiệp lớn và 33% đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

- Tại Ai-len, mức cấn trừ thuế cho nghiên cứu và phát triển là 25%. Bên cạnh đó là trợ cấp đầu tư, chi phí nhân sự và chi phí đào tạo được hưởng giảm trừ ưu đãi từ 5%-50%.

- Hungary áp dụng trợ cấp tiền mặt: ở mức 25% chi phí hợp lệ cho hoạt động nghiên cứu và phát triển và 50-70% chi phí hợp lệ cho đầu tư tài sản

- Đức có các cơ chế hỗ trợ chi phí khác nhau: lên đến 30% chi phí hợp lệ cho đổi mới sáng tạo liên quan đến môi trường, lên đến 50% chi phí hợp lệ cho hoạt động tối ưu năng lượng của doanh nghiệp lớn.

- Ấn Độ đã đi trước trong việc ban hành chính sách ưu đãi theo chi phí từ năm 2020, với nhiều chính sách nổi bật. Như Chương trình khuyến khích liên kết sản xuất điện tử quy mô lớn (PLI) trong đó trợ cấp 4-6% trên doanh thu tăng thêm so với năm tiêu chuẩn đối với các lĩnh vực như sản xuất điện thoại di động, linh kiện điện tử ưu tiên sản xuất trong nước. Hay Chương trình thúc đẩy sản xuất linh kiện và chất bán dẫn điện tử, nhằm hỗ trợ 25% chi phí đầu tư vào nhà xưởng, máy móc thiết bị, công nghệ, và nghiên cứu phát triển.

- Tương tự Ấn Độ, Trung Quốc trước đây cũng đã có tiền lệ về ưu đãi trợ cấp chi phí sản xuất (ước tính khoảng 3-6%) đối với lĩnh vực ưu tiên là sản xuất xe điện.

 Có thể thấy Thuế tối thiểu toàn cầu thực sự đặt ra một bài toán khó cho Việt Nam cũng như các quốc gia đang phát triển khi từ trước tới nay vẫn quen sử dụng ưu đãi miễn giảm thuế như một công cụ để thu hút đầu tư. Tuy nhiên, Thuế tối thiểu toàn cầu lại chính là một cơ hội tốt để chúng ta rà soát lại hệ thống ưu đãi đầu tư và thực hiện những cải cách hợp lý như thiết kế các ưu đãi dựa trên chi phí để hội nhập với thế giới nhằm duy trì tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, tiếp tục giữ chân và thu hút các nhà đầu tư “đại bàng” tại Việt Nam.

Nguồn: Truyền hình Quốc hội Việt Nam