Năm 2025, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã gửi 2.497 thông báo về các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động, thực vật (SPS), mức cao nhất kể từ khi WTO được thành lập năm 1995. Số liệu từ hệ thống ePing của WTO cho thấy các quy định SPS không chỉ ngày càng nhiều mà còn liên tục được cập nhật, với sự tham gia ngày càng lớn của nhiều nhóm nền kinh tế và khu vực trên thế giới..

Theo Hiệp định về việc áp dụng các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động, thực vật (Hiệp định SPS) của WTO, các thành viên có nghĩa vụ thông báo những dự thảo quy định SPS theo cam kết, đặc biệt là các quy định không dựa trên tiêu chuẩn quốc tế và có thể ảnh hưởng đáng kể đến thương mại. Thông thường, các thông báo sẽ có thời gian ít nhất 60 ngày lấy ý kiến để những bên liên quan có cơ hội nghiên cứu và góp ý đối với dự thảo.

Trên cơ sở dữ liệu từ hệ thống ePing, bài viết thống kê các thông báo về SPS được gửi tới WTO từ năm 1995 đến hết năm 2025, qua đó làm rõ những xu hướng đáng chú ý về số lượng thông báo, các thành viên gửi thông báo, cơ cấu khu vực, mục tiêu của các biện pháp và mức độ tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế.
Số thông báo SPS tăng liên tục, đạt mức cao nhất vào năm 2025

Trong gần ba thập kỷ, số thông báo SPS được gửi tới WTO đã tăng đáng kể, từ 198 thông báo năm 1995 lên 2.497 thông báo năm 2025. Riêng năm 2025, số thông báo tăng 16,3% so với năm 2024 (2.147 thông báo). Đáng chú ý, năm 2025 ghi nhận 1.370 thông báo thường kỳ, mức cao nhất từ trước đến nay. Đây là nhóm thông báo được sử dụng chủ yếu để cung cấp thông tin về các dự thảo quy định hoặc biện pháp SPS không thuộc trường hợp khẩn cấp.

Bên cạnh các thông báo về quy định mới, số thông báo bổ sung, đính chính và sửa đổi các quy định đã được thông báo cũng gia tăng. Năm 2025, nhóm này chiếm 38,2% tổng số thông báo SPS, tăng đáng kể so với mức 23,6% năm 2005.

Trong khi đó, số thông báo khẩn cấp có xu hướng giảm sau khi đạt đỉnh 396 thông báo năm 2022, xuống còn 172 thông báo năm 2025. Đây là nhóm thông báo liên quan đến những biện pháp cần được áp dụng ngay để xử lý các rủi ro cấp bách, chẳng hạn như dịch bệnh động, thực vật.

Nhìn chung, số liệu cho thấy số lượng thông báo SPS tại WTO ngày càng gia tăng, phản ánh không chỉ sự gia tăng của các quy định mới mà còn cả việc thường xuyên cập nhật, sửa đổi và bổ sung các quy định đã ban hành.

Biểu đồ 1: Số thông báo SPS theo năm, giai đoạn 1995 – 2025

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

Hoa Kỳ dẫn đầu về số lượng thông báo SPS

Trong giai đoạn 1995–2025, Hoa Kỳ là thành viên gửi nhiều thông báo SPS nhất tới WTO, với 4.920 thông báo, chiếm 12,8% tổng số thông báo; tiếp theo là Brazil với 3.450 thông báo và Canada với 2.964 thông báo. 

Trong nhóm 10 thành viên gửi nhiều thông báo nhất còn có EU, Nhật Bản, Trung Quốc, Peru, Chile, Đài Loan (Trung Quốc) và New Zealand. Tổng cộng, 10 thành viên này chiếm 56,2% tổng số thông báo SPS của 135 thành viên từng gửi thông báo SPS tới WTO trong giai đoạn thống kê.

Biểu đồ 2: Mười thành viên gửi nhiều thông báo SPS nhất, giai đoạn 1995 – 2025

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

Trong cùng giai đoạn, Việt Nam đã gửi 202 thông báo SPS tới WTO, xếp thứ 37 trong số các thành viên được thống kê. Năm 2021 là năm Việt Nam gửi nhiều thông báo nhất, với 25 thông báo. Trong hai năm 2024 và 2025, Việt Nam gửi 14 thông báo mỗi năm.

Số thông báo từ các nước đang phát triển và kém phát triển gia tăng

Xét theo trình độ phát triển, từ năm 2008, nhóm nước đang phát triển luôn gửi nhiều thông báo SPS hơn nhóm nước phát triển.

Biểu đồ 3: Số thông báo SPS theo trình độ phát triển của thành viên, giai đoạn 1995 – 2025 

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

Một xu hướng nổi bật là số thông báo từ nhóm nước kém phát triển (Least Developed Countries – LDC) tăng nhanh trong những năm gần đây. Từ 19 thông báo năm 2015, con số này tăng lên 552 thông báo năm 2025, lần đầu vượt số thông báo của nhóm nước phát triển, ở mức 477 thông báo. Đáng chú ý, hơn 90% số thông báo SPS của nhóm LDC trong giai đoạn 2021–2025 đến từ bốn nước thuộc Cộng đồng Đông Phi (East African Community – EAC), gồm Uganda, Tanzania, Rwanda và Burundi. Phần lớn các thông báo này liên quan đến các dự thảo tiêu chuẩn chung của khu vực.

Sự gia tăng số thông báo từ nhóm LDC cho thấy hoạt động xây dựng và thông báo các quy định SPS không còn tập trung chủ yếu ở những nền kinh tế phát triển hoặc các thị trường thương mại lớn, mà ngày càng mở rộng sang nhiều quốc gia khác.

Châu Phi gia tăng tỷ trọng trong tổng số thông báo SPS

Cùng với sự thay đổi về cơ cấu theo trình độ phát triển, cơ cấu khu vực của các thông báo SPS cũng có những chuyển biến đáng chú ý. Trong toàn giai đoạn 1995–2025, châu Á chiếm tỷ trọng lớn nhất, ở mức 27,2%, tiếp theo là khu vực Nam, Trung Mỹ và Caribe với 23,9%, và Bắc Mỹ với 22,3%. Châu Phi chiếm 8,2% tổng số thông báo.

Tuy nhiên, nếu chỉ xét giai đoạn 2021–2025, tỷ trọng thông báo của châu Phi tăng lên 20,5%, cao hơn đáng kể so với mức 8,2% của toàn giai đoạn 1995–2025. Trong khi đó, tỷ trọng của Bắc Mỹ giảm từ 22,3% xuống 9,6%. Châu Á tiếp tục là khu vực có tỷ trọng thông báo SPS lớn nhất trong giai đoạn 2021–2025, ở mức 25,4%. Khu vực Nam, Trung Mỹ và Caribe chiếm 22,6%.

Những số liệu này cho thấy cơ cấu địa lý của các thông báo SPS đang thay đổi, với tỷ trọng ngày càng lớn của châu Phi và một số khu vực khác, trong khi tỷ trọng của Bắc Mỹ giảm đáng kể trong giai đoạn gần đây.

Biểu đồ 4: Tỷ trọng thông báo SPS theo khu vực, giai đoạn 1995 – 2025

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

An toàn thực phẩm là mục tiêu hàng đầu của các thông báo SPS

Xét theo mục tiêu được nêu trong các thông báo SPS, an toàn thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất, với 65,7% số thông báo. Hai mục tiêu tiếp theo là bảo vệ sức khỏe động vật, chiếm 22,8%, và bảo vệ thực vật, chiếm 22,4%. Ngoài ba mục tiêu chính trên, các thông báo SPS còn đề cập đến việc bảo vệ sức khỏe con người trước những rủi ro phát sinh từ dịch hại, bệnh động vật và thực vật, cũng như bảo vệ lãnh thổ khỏi các thiệt hại do dịch hại gây ra. 

Biểu đồ 5: Mục tiêu nêu trong thông báo SPS, giai đoạn 1995 – 2025

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

Tỷ lệ thông báo phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế tăng, nhưng vẫn còn nhiều lĩnh vực chưa có tiêu chuẩn liên quan

Các tiêu chuẩn quốc tế là cơ sở quan trọng trong việc xây dựng và áp dụng các biện pháp SPS. Ba hệ thống tiêu chuẩn được đề cập trong thống kê gồm tiêu chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex), Tổ chức Thú y thế giới (WOAH, trước đây là OIE) và Công ước Bảo vệ thực vật quốc tế (IPPC). Trong giai đoạn 2008–2025, có 23,0% số thông báo SPS dẫn chiếu tiêu chuẩn của Codex, 17,3% dẫn chiếu tiêu chuẩn của WOAH và 13,2% dẫn chiếu tiêu chuẩn của IPPC.

Đáng chú ý, trong những trường hợp có tiêu chuẩn quốc tế liên quan, tỷ lệ thông báo khẳng định biện pháp phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế đã tăng từ 75,9% trong giai đoạn 2010–2014 lên 88,0% trong giai đoạn 2021–2025. Tuy nhiên, không phải tất cả các lĩnh vực SPS đều có tiêu chuẩn quốc tế liên quan. Theo số liệu thống kê, 46,5% tổng số thông báo SPS cho biết không có tiêu chuẩn quốc tế liên quan. Trong hai năm 2024–2025, tỷ lệ này ở mức khoảng 50%.

Như vậy, mặc dù mức độ tham chiếu và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế có xu hướng tăng trong những trường hợp có tiêu chuẩn liên quan, một tỷ lệ đáng kể các thông báo SPS vẫn thuộc những lĩnh vực chưa có tiêu chuẩn quốc tế phù hợp được xác định.

Biểu đồ 6: Tỷ lệ thông báo SPS dẫn chiếu tiêu chuẩn quốc tế, giai đoạn 2008 – 2025 

Nguồn: ePing (WTO); Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp

Nguồn: Hệ thống ePing của WTO; Phòng WTO và Hội nhập, Ban Pháp chế - VCCI tổng hợp