Với tư cách là đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) mong muốn doanh nghiệp, hiệp hội có được tiếng nói tích cực và chủ động hơn vào đàm phán, ký kết và thực thi các cam kết quốc tế về thương mại nhằm cùng với Nhà nước triển khai hội nhập một cách hiệu quả và thực chất. Với mục tiêu đó, VCCI đã thành lập Ủy ban Tư vấn về Chính sách Thương mại Quốc tế (UBTVCSTMQT), với 30 thành viên là đại diện các hiệp hội trong các ngành kinh tế quan trọng, các chuyên gia có kinh nghiệm trong đàm phán thương mại quốc tế và các nhà tư vấn pháp luật thương mại, hoạt động như một cầu nối giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong hoạch định chính sách, đàm phán và thực thi các cam kết quốc tế liên quan đến thương mại.
Trong khuôn khổ hoạt động của UBTVCSTMQT, VCCI đã tổ chức thực hiện nghiên cứu rà soát một số Công ước thống nhất luật tư nhằm có cái nhìn tổng thể về sự cần thiết, lợi ích cũng như những tác động bất lợi có thể có của các Công ước này đối với doanh nghiệp, từ đó đề xuất với các cơ quan liên quan về việc gia nhập hay không các Công ước này.
Theo kết quả nghiên cứu liên quan đến Công ước Viên năm 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (Công ước Viên 1980 - CISG), VCCI cho rằng đây là Công ước quan trọng mà Việt Nam nên tham gia càng sớm càng tốt. Các phân tích dưới đây tóm tắt những lợi ích mà Công ước này có thể mang lại cho doanh nghiệp Việt Nam cũng như nền kinh tế.
1. Giới thiệu chung về Công ước Viên 1980
CISG là một trong những công ước quốc tế về thương mại được phê chuẩn và áp dụng rộng rãi nhất hiện nay. Theo ước tính của PACE – trang thông tin chính thức về CISG thì Công ước này hiện đang điều chỉnh khoảng 3/4 giao dịch thương mại quốc tế. Tính đến ngày 1/6/2010, CISG đã có tổng cộng 74 thành viên là các quốc gia ở tất cả các châu lục . Hầu hết các cường quốc về kinh tế trên thế giới (Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Canada, Australia, Nhật Bản, Trung Quốc…) đều đã là thành viên CISG.
Về nội dung, CISG gồm 101 Điều, được chia làm 4 phần với các nội dung chính liên quan đến các vấn đề pháp lý cụ thể trong ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, bao gồm:
- Phần 1: Phạm vi áp dụng và các quy định chung (Điều 1- 13)
- Phần 2: Thiết lập Hợp đồng (trình tự, thủ tục ký kết HĐ) (Điều 14- 24)
- Phần 3: Mua bán hàng hóa (nghĩa vụ của người bán, người mua; chuyển rủi ro) (Điều 25 - 88)
- Phần 4: Các quy định cuối cùng (thủ tục phê chuẩn, bảo lưu, thời điểm có hiệu lực) (Điều 89 - 101) .
Sau hơn 20 năm thực hiện (kể từ năm 1988 – khi Công ước chính thức có hiệu lực), CISG đã đạt được những thành công lớn ở hầu hết các nước thành viên. Nghiên cứu cho thấy Pháp, Đức, Trung Quốc… đều đã thu được nhiều lợi ích về kinh tế và pháp lý khi tham gia CISG. Những lợi ích này cũng đã thuyết phục được nhiều nước khác như Hàn Quốc, Nhật Bản… tham gia CISG. Thành công ấn tượng của CISG được cho là nhờ những ưu điểm vượt trội của Công ước này, đặc biệt là do:
- CISG được soạn thảo và thực thi dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc - tổ chức quốc tế liên chính phủ lớn nhất hành tinh.
- Các nỗ lực soạn thảo CISG nhằm tạo ra các quy phạm thực chất thống nhất về mua bán hàng hóa quốc tế trên cơ sở thảo luận chi tiết, có xem xét đầy đủ và hợp lý các yêu cầu, tập quán thương mại của các bên.
- Tính linh hoạt, hiện đại, phù hợp với thực tiễn mua bán hàng hóa quốc tế của các quy định của CISG
- Sự ủng hộ nhiệt thành của các chuyên gia và các nhà thực tiễn (đặc biệt là giới luật sư tư vấn thương mại quốc tế, các trọng tài quốc tế) đối với CISG.
Với những ưu điểm này, CISG đã thực sự thuyết phục được nhiều doanh nghiệp và giới luật sư, tư vấn trên toàn thế giới.
2. Việt Nam và Công ước Viên 1980
Việt Nam hiện vẫn đang nằm trong số ít các nước có hoạt động xuất nhập khẩu mạnh mẽ nhưng chưa gia nhập CISG. Theo nghiên cứu của các chuyên gia UBTVCSTMQT, Việt Nam gia nhập CISG sẽ mang lại nhiều lợi ích cả về kinh tế và pháp luật đối với Nhà nước cũng như từng doanh nghiệp. Cụ thể, nếu gia nhập Công ước, Việt Nam sẽ có cơ hội để:
- Thống nhất pháp luật về mua bán hàng hóa quốc tế của Việt Nam với nhiều quốc gia trên thế giới đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật mua bán hàng hóa nói chung của Việt Nam
- Tiến thêm một bước quan trọng trong quá trình tham gia vào các điều ước quốc tế đa phương về thương mại, tăng cường mức độ hội nhập của Việt Nam
- Giải quyết tranh chấp, nếu có, từ các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế thuận lợi hơn
Gia nhập CISG cũng là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam khi :
- Có thể tiết kiệm được chi phí và tránh được các tranh chấp trong việc lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng
- Có được một khung pháp lý hiện đại, công bằng và an toàn để thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và có căn cứ hợp lý để giải quyết tranh chấp nếu phát sinh, từ đó có điều kiện cạnh tranh công bằng hơn trên trường quốc tế
- Có thể hạn chế được những tranh chấp phát sinh trong kinh doanh quốc tế , đặc biệt là khi có các quy định mâu thuẫn giữa các quốc gia về cùng vấn đề.
Những lợi ích mà Công ước Viên có thể mang lại cho Việt Nam là rất lớn trong khi rủi ro, chi phí là không có mặc dù vẫn cần lưu ý một số vấn đề (tránh những lầm tưởng kiểu “CISG có thể thay thế tất cả các văn bản khác về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế” hoặc “CISG áp dụng bắt buộc đối với mọi chủ thể thuộc quốc gia là thành viên…). Điều này càng có ý nghĩa hơn khi hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của chúng ta đang có sự tăng trưởng mạnh mẽ qua mỗi năm và tỷ lệ các vụ tranh chấp có liên quan đến loại hợp đồng này cũng đang gia tăng. Có lẽ đây là lý do giải thích tại sao hầu hết các chủ thể mà VCCI điều tra trong tháng 4-5/2010 đều ủng hộ việc gia nhập CISG, bao gồm cả các Hiệp hội thuộc các ngành xuất khẩu lớn nhất, các Hiệp hội đa ngành lớn nhất và luật sư, trọng tài viên, chuyên gia tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp.
3. Đề xuất gia nhập Công ước Viên 1980
Theo quy định tại Phần thứ tư của CISG thì thủ tục để một quốc gia gia nhập Công ước này đơn giản và dễ dàng, không phải qua quá trình phê duyệt, phê chuẩn. Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia muốn gia nhập CISG chỉ cần đệ trình văn bản gia nhập và đưa ra các tuyên bố bảo lưu (nếu có). Theo Điều 100 CISG thì Công ước sẽ có hiệu lực với nước gia nhập vào ngày đầu tiên của tháng sau 12 tháng kể từ ngày văn bản gia nhập Công ước được đệ trình.
Rà soát các nội dung chi tiết của CISG và pháp luật Việt Nam liên quan cho thấy không có mâu thuẫn hay khác biệt lớn (do khi soạn thảo, pháp luật dân sự và thương mại của Việt Nam về vấn đề này đã tham khảo rất cụ thể CISG). Ngay cả trường hợp có sự khác biệt thì pháp luật Việt Nam cũng không phải sửa đổi khi gia nhập CISG do hai hệ thống pháp luật này có phạm vi áp dụng bổ trợ nhau (chứ không phải loại trừ). Vì vậy, theo quy định tại Luật ký kết, gia nhập và thực hiện các Điều ước quốc tế 2005 thì thủ tục gia nhập một Công ước như CISG sẽ tương đối đơn giản, chỉ cần thông qua Chính phủ (theo đệ trình của cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực chuyên môn liên quan – mà ở đây là Bộ Công thương) – không thuộc loại Điều ước cần sự chấp thuận trước của Quốc hội.
Liên quan đến bảo lưu đối với CISG khi gia nhập, mặc dù CISG cho phép có thể có 05 loại bảo lưu nhưng theo nghiên cứu của UBTVCSTMQT thì Việt Nam chỉ nên có bảo lưu duy nhất về hình thức hợp đồng (buộc hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế phải được xác lập dưới hình thức văn bản) (xem thêm trang 58-60 Báo cáo Nghiên cứu).
Tóm lại, nghiên cứu của UBTVCSTMQT và điều tra của VCCI cho thấy Việt Nam không nên đứng ngoài một Công ước với nhiều lợi ích thiết thực, đã được áp dụng rộng rãi và thành công như vậy trong lĩnh vực mua bán hàng hóa quốc tế như CISG và do đó việc gia nhập Công ước này là một bước đi cần thiết nhằm tăng cường mức độ cũng như hiệu quả hội nhập của Việt Nam và tối đa hóa lợi ích mà quá trình này mang lại cho doanh nghiệp, người lao động và toàn xã hội.
Download Bản thuyết minh Việt Nam gia nhâp Công ước Viên của Ủy ban Tư vấn về Chính sách Thương mại Quốc tế dưới đây:
