Trong thời gian qua, với những thay đổi tích cực theo hướng mở trong hoạt động lập pháp và hành pháp ở nước ta, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có nhiều cơ hội hơn để tham gia vào quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật nội địa.
Sự tham gia này đã bước đầu mang lại những hiệu quả tích cực, đặc biệt là trong việc góp phần cùng với các nỗ lực của Quốc hội, Chính phủ, các Bộ ngành nâng cao chất lượng các văn bản pháp luật bằng sự kết hợp hài hòa giữa yêu cầu quản lý với thực tiễn cuộc sống và nhu cầu của đối tượng chịu tác động, đồng thời tăng cường sự hiểu biết và đồng thuận của các đối tượng áp dụng cũng như chịu tác động của các văn bản. Những thay đổi căn bản theo hướng thông thoáng hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của hoạt động kinh doanh và từ đó giúp nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh và sự phát triển của nền kinh tế của hệ thống pháp luật về hoạt động kinh doanh đầu tư trong thời gian vừa qua là một minh chứng cho việc này.
Cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan có thẩm quyền đều đánh giá cao hiệu quả của cơ chế phối hợp trong quá trình lập pháp, lập quy này. Việc Nghị định 161/2005/NĐ-CP (và sau này thay thế bởi Nghị định 24/2009/NĐ-CP) hướng dẫn Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật về sự tham gia của công chúng vào quy trình lập pháp – hành pháp pháp điển hóa quy trình lấy ý kiến cộng đồng doanh nghiệp thông qua Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) với tất cả các dự thảo văn bản có liên quan đến hoạt động kinh doanh và doanh nghiệp là một sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với sự tham gia này của cộng đồng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, ở góc độ quốc tế, sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp vào các chính sách, cam kết thương mại quốc tế của Việt Nam chưa có được sự phối hợp công –tư như vậy. Việc thiếu vắng một cơ chế chính thức cho việc này cũng như thực tế tham gia hạn chế của cộng đồng doanh nghiệp trong các vấn đề có liên quan đến chính sách thương mại quốc tế của Đảng và Nhà nước có thể là một trong những nguyên nhân khiến việc tận dụng những lợi thế, hạn chế rủi ro, vượt qua các thách thức từ các cam kết thương mại quốc tế hiện tại còn không ít bất cập.
Trong hoàn cảnh hội nhập quốc tế đang ngày càng sâu rộng với việc Chính phủ gia tăng việc đàm phán các FTA, các đàm phán trong khuôn khổ WTO và nhu cầu tham gia một loạt các Công ước, điều ước quốc tế quan trọng khác, việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp vào quá trình đàm phán, thực thi các cam kết quốc tế của Chính phủ là đặc biệt cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập (I). Kinh nghiệm quốc tế ở nhiều nước cũng khẳng định điều này (II). Thực tế này đòi hỏi việc xây dựng một cơ chế chính thức để khắc phục tình trạng bất cập hiện nay ở nước ta, từ đó góp phần tăng cường, thúc đẩy và nâng cao hiệu quả của việc phối hợp giữa Đảng – Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong công tác hội nhập, phát triển nền kinh tế theo hướng bền vững (III).
Vì vậy, việc xây dựng một cơ chế đàm phán và thực hiện các cam kết quốc tế thường xuyên, ổn định, phù hợp với hoàn cảnh của Việt Nam và linh hoạt với các hình thức cam kết thương mại khác nhau là rất cần thiết để đảm bảo tính hệ thống và hiệu quả của hoạt động này.
Một cơ chế như vậy, về mặt nguyên tắc, phải được thiết lập ở cấp Nhà nước, thực hiện thông qua các đoàn đàm phán đại diện cho Chính phủ (trong quá trình đàm phán, thương lượng) và các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền (trong quá trình thực thi cam kết). Tuy vậy, từ góc độ thực tiễn, chính các doanh nghiệp, các ngành sản xuất là nhân tố quan trọng tác động đến hiệu quả của quá trình thực thi các cam kết quốc tế nói riêng và của các nỗ lực hội nhập của Chính phủ nói chung. Sự tham gia của các doanh nghiệp vào quá trình đàm phán không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân các doanh nghiệp, cho người lao động trong doanh nghiệp mà còn đóng góp tích cực vào công việc của các cơ quan đàm phán thực thi cam kết.
Báo cáo về sự tham gia của Doanh nghiệp trong đàm phán CSTMQT này sẽ cung cấp thông tin đầy đủ hơn về sự cần thiết tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình hoạch định chính sách, đàm phán và thực thi các cam kết quốc tế.
Download Báo cáo Nghiên cứu Doanh nghiệp và Chính sách Thương mại Quốc tế của Ủy ban Tư vấn về Chính sách Thương mại Quốc tế dưới đây:
