Những lợi mà Việt nam có thể thu được từ TPP chủ yếu nằm ở khả năng hàng hóa dịch vụ của chúng ta sẽ được ưu tiên hơn khi tiếp cận thị trường các nước đối tác thông qua việc đối tác cắt giảm thuế quan, bãi bỏ các điều kiện đối với đầu tư dịch vụ.
Những tác động bất lơi của TPP chủ yếu nằm ở thị trường Việt Nam, ở sự cạnh tranh gay gắt hơn giữa sản xuất, dịch vụ trong nước với hàng hóa, dịch vụ nước ngoài cũng như ở những thách thức lớn hơn trong việc bảo hộ các quyền sở hữu trí tuệ, các vấn đề về lao động, môi trường khi mà hàng hóa dịch vụ hay đầu tư từ các nước TPP sẽ được ưu tiên khi tiếp cận thị trường Việt Nam.
Ngày 13/11/2010, nhân Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Nhật Bản, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã thông báo chính thức quyết định của Việt Nam tham gia đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Partnership) với tư cách là thành viên chính thức của đàm phán này. Đây là quyết định được Việt Nam đưa ra khá muộn, sau hơn một năm tham gia đàm phán TPP với vai trò thành viên liên kết duy nhất, sau nhiều lời kêu gọi của các thành viên đàm phán TPP (đặc biệt là Hoa Kỳ) và tất nhiên, sau nhiều cân nhắc trong nước của các nhà chính trị, các chuyên gia và cả ý kiến của khối doanh nghiệp. Sự thận trọng này được giải thích bởi những phức tạp khó lường và ảnh hưởng lớn mà TPP có thể có đối với nền kinh tế Việt Nam.
Trong số các nước tham gia TPP tính đến thời điểm hiện nay, Hoa Kỳ là nước lớn nhất và do đó cũng là nước có ảnh hưởng nhất tới tiến trình, phạm vi cũng như kết quả đàm phán. Vì vậy việc tìm hiểu mục tiêu, tham vọng cũng như những vấn đề nội bộ liên quan của Hoa Kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tương lai của TPP.
Đàm phán TPP là đàm phán mở, với số lượng các đối tác tham gia đàm phán lớn (và còn có thể tiếp tục gia tăng trong tương lai với ít nhất là 5 nước đang bày tỏ sự quan tâm).
Malaysia là nước đầu tiên ngoài 8 nước ban đầu bày tỏ ý định tham gia đàm phán TPP và đã nhận được sự ủng hộ của các bên trong TPP. Nước này đã dành cả giai đoạn xuân hè năm 2010 để nghiên cứu thông tin về đàm phán TPP, những nội dung mà đàm phán này sẽ bao trùm (mà đặc biệt là những lĩnh vực mà nước này đã từ chối mở cửa trong đàm phán FTA song phương với Hoa Kỳ đã đổ vỡ trước đó, bao gồm mua sắm công và thị trường dịch vu) và tham vấn nội bộ về kỳ vọng của các nhóm lợi ích đối với đàm phán này.
Trong số các nước bày tỏ ý định xem xét gia nhập đàm phán TPP, Canada và Nhật Bản là hai nước có hành động rõ ràng nhất về vấn đề này. Cụ thể, hai nước này đã tiến hành một số cuộc gặp với các nước thành viên TPP để trao đổi thông tin, tìm hiểu về tham vọng của quá trình đàm phán cũng như kỳ vọng của các nước thành viên khi tham gia TPP.
Một yếu tố rất quan trọng làm nên sự thay đổi về ý nghĩa của TPP chính là tham vọng của Hoa Kỳ, bên đàm phán “cầm trịch” của TPP, trong việc quyết tâm để TPP trở thành “Hiệp định thương mại của Thế kỷ 21” theo nghĩa đây sẽ là một hiệp định có mức độ tự do cao, ở tất cả các lĩnh vực thương mại và cả những lĩnh vực phi thương mại quan trọng.
TPP cũng như mọi hiệp định về hội nhập quốc tế đều nhằm mở rộng hợp tác kinh tế, thúc đẩy xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Khác đàm phán gia nhập WTO, Việt Nam có điều kiện tốt hơn để cân nhắc các lợi ích và thách thức của mình cũng như của các thành viên liên quan để chủ động đàm phán, đi tới những thỏa thuận cùng có lợi.
Hiệp định này sẽ có nhiều ý nghĩa cả về chiến lược lẫn kinh tế, và quy mô của nó còn tiếp tục tăng lên. Tuy nhiên, cho dù các nhà lãnh đạo từ lâu đã mong ngóng một thỏa thuận như thế, nhưng những thách thức chủ yếu vẫn không hề suy chuyển.
Trao đổi với báo chí bên lề hội thảo “Đàm phán Hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) Việt Nam được gì? mất gì?”, do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Dự án Hỗ trợ thương mại đa biên (MUTRRAP III, EU tài trợ, Bộ Công Thương là đối tác thực hiện) vừa tổ chức ở Hà Nội ngày 4/11/2010, Luật sư Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Uỷ ban Tư vấn về chính sách thương mại quốc tế thuộc VCCI đã đưa ra nhận định nêu trên.
Trong TPP cũng như trong mọi đàm phán khác, để có thể có được phương án đàm phán thích hợp, việc xem xét điểm mạnh, điểm yếu của đối tác trong đàm phán có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng không nhỏ tới cán cân và kết quả đàm phán. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Luật sư cao cấp của hãng luật Hoa Kỳ Miller & Chevalier Chartered, cựu cán bộ cao cấp về đàm phán FTA của Đại diện thương mại Hoa Kỳ, Jay L. Eizenstat, Esq. tìm hiểu về mục tiêu và ý định của Hoa Kỳ trong TPP, hy vọng có thể đem đến những thông tin sát thực hơn về vấn đề này.
Có thể còn quá sớm khi khẳng định về những điều Việt Nam “được” và “mất” khi tham gia Hiệp định Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nhưng chừng nào, Mỹ chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường thì TPP sẽ là một cuộc đầy mạo hiểm và thách thức.
